مقاله بررسی بورس اوراق بهادار در 74 صفحه ورد قابل ویرایش
بورس اوراق بهادار، یک بازار متشکل و رسمی سرمایه است که در آن خرید و فروش سهام شرکت ها یا اوراق قرضه دولتی یا مؤسسات معتبر خصوصی، تحت ضوابط و قوانین و مقررات ویژهای انجام میشود. مشخصه مهم بورس اوراق بهادار، حمایت قانون از صاحبان پساندازها و سرمایههای راکد و الزامات قانونی برای متقاضیان سرمایه است (دوانی، غلامحسین، سال 1384، ص 32). اندیشه برخورداری از بازار اوراق بهادار و سرعت بخشیدن به فرآیند صنعتی شدن در ایران به دهه 1310 بازمیگردد با این حال، آغاز جنگ دوم جهانی و رخدادهای سیاسی و اقتصادی دنبال آن، راهاندازی بورس را تا سال 1346 به تأخیر انداخت.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در پی جنگ عراق با ایران، بورس اوراق بهادار تهران وارد دوره رکود فعالیت خود شد. ولی در سال 1368 و پس از پایان جنگ تحمیلی براساس اهداف نخستین برنامه پنج ساله کشور و سیاست دولت مبنی بر تجهیز و مشارکت بخش خصوصی در فعالیتهای تولیدی، دوران رکود بورس پایان یافت و حجم معاملات در آن افزایش چشمگیری پیدا کرد.
در حال حاضر و با گذشت 17 سال از دوره تجدید حیات بورس، بررسی این بازار و تشخیص به هنگام خرید یا فروش یک سهم همواره به عنوان مشکلی بزرگ برای کسانی که در آن مشغول فعالیت هستند، مطرح بوده است. با این وجود سرمایهگذاران تلاش دارند که تا حد ممکن پس اندازهای خود را در جایی سرمایهگذاری کنند که بیشترین بازده را داشته باشد.
بازده سهام در دوره های متفاوت، متغیر است و روند ثابت و یکنواختی را به همراه ندارد. بنابراین نوسان و تغییرپذیری، جزء جداییناپذیر بازدهی سهام در طی زمان است. با توجه به تغییرپذیری و نوسان، بازده دوره های آینده نیز قابل اطمینان نیستند. عدم اطمینان نسبت به بازده های آتی سهام، سرمایهگذاری را با ریسک همراه می نماید. و سرمایهگذار همیشه به دنبال کاهش ریسک و افزایش اطمینان بازدهی است. (راعی، رضا و تلنگی، احمد، سال 1383، ص 118)
بنابراین سرمایه گذاران در صورتی تحمل ریسک را می پذیرند که در قبال آن، ما به ازای عایدشان شود و این ما به ازاء چیزی نخواهد بود جز بازده بیشتر سرمایهگذاریها. بر این اساس، سرمایهگذاران در بورس اوراق بهادار، ریسک و بازده سرمایه گذاری را همزمان مورد توجه قرار می دهند. به همین دلیل شناخت پیوند بین ریسک و بازده در فرآیند تصمیمگیری سرمایه گذاران اهمیت ویژهای دارد.
نخستین نظریه در مورد ریسک و بازده سرمایهگذاریها در دهه 1950 توسط مارکوویتز[1] ارائه گردید. اساس و مبنای این نظریه میزان ریسک و بازدهی است که دارندة مجموعه اوراق بهادار از آن بهرهمند میشود (ریموندپی نوو، سال 1384، ص 10). لیکن فرمولهای ارائه شده در این الگو به ویژه برای محاسبة ریسک سبد اوراق بهادار، در عمل بسیار پیچیده و وقتگیر بود. بطوریکه برای یک سرمایهگذار عادی امکان استفاده از آن غیر عملی بود. چندی بعد ویلیام شارپ[2] (1964) و جان لینت نر[3] (1965) الگوی دیگری را تحت عنوان الگوی قیمتگذاری دارایی سرمایهای[4] (CAPM) پایهگذاری کردند که بسیار ساده و کاربردی بود و منجر به کسب جایزة نوبل توسط شارپ (1990) گردید.
پژوهش حاضر با استفاده از الگوی اخیر به بررسی پیوند بین ریسک سیستماتیک و بازده سهام عادی در صنعت دارویی بورس اوراق بهادار تهران میپردازد. برای این امر ابتدا بازده سهام عادی محاسبه شده و سپس بازده بدره بازار بدست آورده میشود. در مرحلة بعدی کوواریانس (درجه همسویی) بین این دو مقدار به دست آمده، محاسبه و حاصل برواریانس بازده بدرة بازار تقسیم خواهد گردید تا ضریب بتا بدست آید. و در نهایت از راه استفاده از آماره های ضریب تعیین و ضریب همبستگی پیرسون به آزمون معناداری همبستگی بین متغیر ریسک سیستماتیک (ضریب ) و متغیر بازده سهام عادی پرداخته خواهد شد. با این امید که دستاوردهای این پژوهش بتواند برای تصمیم گیرندگان و سرمایهگذاران و نیز در جهت پژوهشهای آتی مثمر ثمر واقع گردد.
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1بیان مسأله و علل برگزیدن موضوع پژوهش
2-1 اهداف پژوهش
3-1 اهمیت پژوهش
4-1 فرضیه های پژوهش
5-1 روش پژوهش
6-1 جمع آوری اطلاعات
7-1 قلمرو پژوهش
1-7-1 قلمرو موضوع
2-7-1 قلمرو زمانی
3-7-1 قلمرو مکانی
8-1 متغیرهای پژوهش
9-1 محدودیت های پژوهش
10-1 واژگان کلیدی
11-1 ساختار پژوهش
کلیات پژوهش
1-1بیان مسأله و علل برگزیدن موضوع پژوهش
در سرمایه گذاری ریسک و بازده نقش کلیدی دارند. بطور کلی سرمایه گذاران ریسک گریزند و بنابراین اگر شرکتها گامهایی بردارند. که ریسک آنها را بالا ببرد، در صورت ثبات سایر عوامل ارزش آن شرکتها پائین می آید . برای جبران این مسأله نرخ بازده مورد انتظار شرکتی که در دارائیهای خطرناک سرمایه گذاری می کند باید بیش از شرکتی باشد که دراین دارائیها سرمایه گذاری نمی کند. بنابراین تعریف ریسک بایستی در برگیرنده ضریب تغییرات بازده پروژه سرمایه گذاری باشد.(فردوستون و یوجین بریگام، سال 1375، ص 437). در نتیجه ریسک عبارت است از احتمال متفاوت بودن نرخ واقعی بازده با نرخ مورد انتظار سرمایه گذار. (ریموند پی نوو، سال 1384، ص 6)
ریسک سهام متشکل از دو بخش است:ریسک کاهش پذیر (قابل اجتناب) و ریسک کاهش ناپـذیر (غـیر قـابل اجـتناب). آن بـخش از ریسک سهام را کـه بـتوان کاهش داد ریـسک غیر سیستماتیک یا ریسک کاهش پذیر می نامند. و بخشی را که از راه افزایش تعداد سهام نتوان کاهش داد ریسک سیستماتیک یا ریسک کاهش ناپذیر می گویند.
علت استفاده از واژة ریسک سیستماتیک آن است که این ریسک نشان دهندة آن بخش از کل ریسک سهام است که به دلیل وجود عواملی که قیمت کل سهام موجود در بازار را تحت تأثیر قرار می دهند،به وجود آمده است . از عوامل مهم ریسک سیستماتیک دگرگونی سیاسی و اقتصادی ، چرخه های تجاری ،تورم و بیکاری است.
ریسک غیر سیستماتیک آن بخش از کل ریسک سهام را که ویژه یک شرکت یا صنعت معین است،نشان می دهد . این ریسک را می توان با برگزیدن شرکت مناسب ، کاهش داد یا حذف کرد.
برخی عوامل که باعث پدید آمدن ریسک غیر سیستماتیک می شوند. از این قرارند:کالاها و خدمات تولیدی شرکت یا صنعت، فعالیت های رقبا، نوع مدیریت و ساختار هزینه های شرکت. (ریموند پی نور، سال 1384، ص 349- 350)
ازآن جائیکه ریسک غیر سیستماتیک را می توان با گزینش صحیح دارایی یا سرمایه گذاری حذف کرد یا کاهش داد، بنابراین چیزی که از نظر سرمایه گذار به عنوان ریسک اصلی غیر قابل اجتناب باقی می ماند همان ریسک سیستماتیک است. نظریه های سرمایه گذاری ، پیوند میان ریسک سیستماتیک و بازده سهام را تأیید کرده و آن را خطی می دانند. که از جملة آنها نظریه ارائه شده توسط شارپ ولینت نر (الگوی قیمت گذاری دارایی سرمایه ای) می باشد. بنابراین مسأله این پژوهش برگرفته شده از نظریه بالا به صورت پرسش زیر بیان می شود:
«آیا در بازار بورس اوراق بهادار تهران (صنعت دارویی) بین ریسک سیستماتیک و بازده سهام عادی رابطه معنی داری وجود دارد یا خیر؟»
2-1 اهداف پژوهش
نظریه های مالی،رابطه مثبت بین ریسک و بازده را نشـان داده اند. از جملة آنها ،الگوی قیمت گذاری دارایی سرمایه ای می باشد که نشان داده است رابطه مثبت و خطی بین ریسک سیستماتیک و بازده سرمایه گذاری وجود دارد. الگوی یادشده با سادگی و ظرافت این اندیشة بنیادین را بیان می کند که سرمایه گذاران انتظار دارند در برابر پذیرش خطر کاهش پذیر از راه گوناگونی ، پاداشی دریافت کنند.
(ریچارد بریلی، سال 1377،ص 161). این الگو در کشورهای مختلف و از جمله در کشور ما مورد آزمون قرار گرفته است. بنابراین پژوهش حاضر پس از تبیین برخی پژوهش های انجام گرفته در این مورد ، به بررسی الگوی یادشده در مورد شرکتهای صنایع دارویی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران خواهد پرداخت.
-همه کالاها و دارایی ها بطور نامحدود قابل تجزیه و تقسیم هستند.
-هرگونه اطلاعاتی بدون هزینه برای هرکسی قابل دسترس میباشد.
-هیچ گونه هزینه مبادلاتی یا مالیاتی وجود ندارد.
-همه افراد برای یک کالا یا دارایی سرمایه ای معین، قیمت یکسانی میپردازند.
-هیچ شرکتی آن قدر بزرگ نیست که بر ترتیب و تنظیم فرصت ها در رویارویی با مصرف کنندگان یا سرمایه گذاران اثر بگذارد.
بنابراین به طور خلاصه نتیجه گرفته میشود که مصرف کنندگان یا سرمایه گذاران فردی و نهادی بدون تماس مستقیم با یکدیگر به طور خودکار تعیین کنندگان قیمت در بازار هستند.
3-عمل شرکت ها: فرض میشود که برنامه تولید شرکت ها در شروع یک دوره خرید، طراحی و تنظیم شده و پرداخت ها اعم از پرداخت های مربوط به خدمات، مواد، ماشین آلات و به طور کلی مخارج سرمایه گذاری در ابتدای هر دوره انجام و حاصل فروش کالا یا خدمات در پایان همان دروه (آغاز دوره بعد) حاصل میگردد.
به عبارت دیگر جریان نقدی خروجی سرمایه گذاری ها در ابتدای هر دوره (زمان ) و جریان های نقدی ورودی در پایان دوره (زمان ) ایجاد میشوند. با چنین پیش فرضی شرکتها مخارج تولید دوره خود را با قیمت بازار تأمین مالی میکنند و حاصل فروش ستاده های خود را در دوره دریافت میکنند. درضمن سهام و اوراق بهادار صادره توسط شرکت ها در حقیقت همان دارایی هایی هستند که توسط سرمایه گذاران مالی نگهداری میشوند. درچنین فرآیندی است که قیمت بازار چنین دارایی هایی در دورة 1 تعیین میشود و اطلاعاتی که در دوره 1 درباره قیمت، به طور عمده مربوط تلقی می شود، انعکاسی از قدرت مولد بودن و فروش ستاده ها در دورة 2 میباشد.
4-مصرف کنندگان یا سرمایه گذاران مالی: براساس الگوی تعادل مصرف کننده، فرض میشود که مصرف کنندگان ریسک گریز و طالب حداکثر مطلوبیت هستند. درنتیجه در ابتدای هر دوره مصرف سرمایه گذاری، هر مصرف کننده طوری رفتار می کند که مطلوبیت مورد انتظارش را حداکثر کند. در این راستا منابع مالی اش را در آغاز هر دوره بین مصرف دوره 1 و مصرف دوره 2 به نسبتی تقسیم می کند که مجموع قدرت خرید و مطلوبیتش در هر دو دوره حداکثر شود و این فرآیندی است که در ابتدای هر دوره t برای طول دوره های t و 1+t تکرار خواهد شد. درنتیجه بخش تخصیصی منابع به مصرف دوره 1+t در ابتدای دوره t صرف سرمایه گذاری در اوراق بهادار شرکت ها میشود.
از فرآیند بالا میتوان نتیجه گرفت که «قیمت بازار اوراق بهادار عبارت است از ارزش حاضر مجموع اصل و فرع حاصل از سرمایه گذاری در ابتدای دوره t که در طول دوره 1+t دارای قدرت خرید مورد انتظار شخص سرمایه گذار باشد.» بدیهی است که انتظار میرود قدرت خرید اصل و فرع در دورة 2، برابر با قدرت خرید اصل مبلغ سرمایه گذاری شده در طول دوره 1، به علاوه مقداری اضافه تر باشد تا بتواند موجب حداکثر کردن مطلوبیت در شرایط ممکن شود. این سطح قدرت خرید تعیین کننده نرخ تنزیل یا بازده مورد انتظار سرمایه گذار خواهد بود. (جعفری نسب، تیمور، سال 1380، ص 72-13)
راس در سال 1976 نظریه قیمت گذاری آربیتراژ را ارائه کرد. این نظریه از منظری کاملاً متفاوت، به موضوع ریسک و اندازه گیری آن نگاه می کند. نظریه قیمت گذاری آربیتراژ به دنبال سبدهای کارآی سرمایه گذاری نیست، بلکه بر این مبنا استوار است که قیمت های سهام همچنان که سهامداران در جستجوی سودهای آربیتراژی هستند، تعدیل میگردد. وقتی که سودهای آربیتراژی از بین میرود و دیگر وجود ندارد، می گویند قیمت های سهام در حالت تعادل است. در این نظریه تعریف کارآیی بازار به معنی نبود موقعیت های آربیتراژی است که توسط کسانی که مبادرت به آربیتراژ کرده اند محو شده است. این نظریه، بازده واقعی هر سهم را تابع متغیرهای اقتصادی و «عامل خطا» می داند.
a بازدهی است که در صورت صفر بودن ارزش متغیرها به دست میآید. Fn ارزش متغیر n و bnj ضریبی است که تغییرات در بازده سهم را نسبت به تغییر در متغیر نشان میدهد. ej نیز عامل خطاست. (دستگیر، محسن، سال 1384، ص 43)
رول و راس اعتقاد دارند که واقعیت در پنج فاکتور (عامل) خاص نهفته است و سهام مختلف دارای حساسیت های متفاوت به این پنج فاکتور سیستماتیک هستند. و نیز بخش عمده سرچشمه های ریسک سبد سهام از این فاکتورهاست. این پنج فاکتور شامل
1-تغییرات در نرخ تورم پیش بینی شده
2-تغییرات نامنتظره در تورم
3-تغییرات نامنتظره در تولیدات صنعتی
4-تغییرات نامنتظره در بازده تا سررسید تفاضلی بین اوراق قرضه با درجه بندی پایین و بالا (صرف ریسک اوراق قرضه) و
5-تغییرات نامنتظره در بازده تا سررسید تفاضلی بین اوراق قرضه بلند مدت و کوتاه مدت
سه مورد اول بر جریان های نقدی شرکت، بنابراین، بر سود سهام و رشد سود سهام تأثیر می گذارد. دو مورد بعدی بر نرخ تنزیل و به عبارتی دیگر بر ارزشیابی تأثیر می گذارد.
براساس این الگو سرمایه گذاران سبدی از سهام را با توجه به تمایل خود در مواجهه با ریسک هر یک از فاکتورهای پنجگانه تنظیم میکنند. سرمایه گذاران مختلف دارای سلیقه های متفاوت در رابطه با ریسک هستند. رول و راس می گویند، بتای الگوی قیمتگذاری دارایی سرمایه ای دارای محدودیت بسیار در ارزیابی ریسک است. سهام چندی ممکن است دارای بتای برابر اما دارای فاکتورهای ریسک متفاوت باشند. بنابراین در صورتی که سرمایه گذاران به فاکتورهای ریسک توجه داشته باشند، الگوی قیمت گذاری دارایی سرمایه ای، الگوی مناسبی در برآورد نرخ بازده مورد انتظار نخواهد بود. (دستگیر، محسن ، سال 1384، ص 45)
انتظاراتی که فرد از درآمد و سود تقسیمی شرکت دارد از عوامل تعیین کننده قیمت سهام در زمان حاضر هستند و به همان گونه قیمت سهم تحت تأثیر انتظاراتی است که وی از ریسک مربوط به سهام دارد. اگرچه در موارد زیادی بتای تاریخی به خودی خود مورد توجه سرمایه گذاران است، ولی بسیاری از آنها تمایل دارند که بتای آینده را هم محاسبه کنند.
مطالعه ای که دو پژوهشگر به نامهای شارپ و کوپر انجام دادند بر این مبنا استوار بود که تا چه اندازه بتای تاریخی می تواند در پیش بینی بتای آینده به کار رود. آنان سهام پذیرفته شده در بورس نیویورک را با توجه به نوع ریسک، به 10 طبقه تقسیم کردند و برای هر گروه، طی دوره 1931 تا پایان 1967 بتاها را محاسبه نمودند. در پایان پژوهش، دریافتند که بین بتای تاریخی و بتای آینده رابطه وجود دارد و تا حدودی میتوان برمبنای بتای تاریخی، بتای آینده را پیش بینی کرد.
مقاله بررسی بهره و حسابداری تورم در 24 صفحه ورد قابل ویرایش
بهره و حسابداری تورم:
پیشگفتار:
این مقاله در پاسخ به مقاله آندرو وانیلو در مورد سنجش تحت تورم نوشته شده است چون بیشتر مقاله آندرو در مورد نقد آیین نامه و پیرامون حسابداری تورم است باید بتوانیم به این نقد پاسخ دهم زیرا این نقد به نظر نمی آید که درست باشد.
جهت درک مسائل مهم لازم است به ضمیمه B در فصل هفتم کتاب در سال SNA1993 مراجعه کنیم که پیش نویس آن توسط آندرو به نام راه حل موازی برای بهره تحت مسئله تورم بهینه شده است. این ضمیمه دارای چندین خطای ادراکی است که ناهماهنگی آن را با اصول اقتصادی و حسابداری نشان می دهد. این اصول مبنای SNA بوده اند. مقاله آندرو در کنفرانس فعلی یک فرصت برای معرفی اختلالات بین ضمیمه B و حسابداری تورم است این روند به خوبی در جامعه حسابداری درک شده است. دربخش بین المللی مورد بررسی قرار گرفته است. این زمان بندی مهم است زیرا مکانیزم مورد نظر می تواند در ارتقاء اصلاح SNA1993 مفید باشند. جهت خلاصه کردن کار، سه مقاله مورد بررسی تحت عنوان مراجع در پایان فصل گزارش شده اند. آنها در ضمیمه B تحت عنوان حسابداری تورم در مقایسه IARIW آمده اند.
در این مقاله مسائل مهم در مورد اصول ضمیمه B و حسابداری تورم یک نوع توافق را با هم نشان نمی دهند. پاسخ به هر موضوع در مقاله طولانی JARIW را آمده است. بعضی از آنها مفهوم خاصی دارند و کمتر مورد توجه خوانندگان قرار گرفته اند. این مقالات از چندین نوع مورد از سوی حسابداران ملی مورد ارزیابی قرار گرفته اند. خوانندگان موضوعاتی را که مورد توافق نمی باشند درک کنند و اصول کلی را به شرح زیر دنبال کنند این نوع اصول در متن فعلی مهم هستند زیرا کشورهایی که توام زیاد داشته اند به خوبی می توانند با روش های درست حسابداری آشنا شوند. تورم در چندین نقطه دنیا گزارش شده است.
موضوع حسابداری تورم از سال 1980 مطرح بوده است و اقداماتی در گذشته توسط کنتورها صورت گرفته اند که می توانند بهینه نباشند. دلیل اصلی برای آنکه چرا این موقعیت توسعه یافته است آن است که SNA1993 اکنون یک چهارچوب دقیق و جامع تر برای حسابرسی تحت تورم است شاید مهمترین پیشرفت SNA1993 در مورد SNA1993 بتواند توسعه تغییرات در حسابداری دارایی باشد. این جایگزین حسابداری ارزیابی شده است و می توان حسابداری تفضیلی برای تغییرات ارزش دارایی بین زمان افتتاح و خاسته ترازنامه انجام داد. بخش B,A در فصل 7 از SNA1993 زمینه جدید در تمایز تغییرات با ارزش دارایی ها هستند. این به علت تغییر در مقادیر و قیمت ها است. تغییرات در ارزش دارایی به علت تغییر قیمت و مقدار در نظر گرفته شود. این در صورتی است که بازده ظاهری سه درسی سنجش شود.
در مورد عدم توافق بین ضمیمه B و حسابداری توام می توان گفت بازده نگه دارنده ظاهری با توجه به دارایی مالی ارزیابی می شود مانند سپرده ها و وام ها. با توجه به اهمیت تغییرات در حسابداری دارایی دراین مقاله می توان گفت نقش SNA یک نقطه آغاز مفید است.
دیگر تغییرات در حسابداری دارایی و بازده های نگه دارنده :
دیگر تغییرات در حسابداری دارایی در واقع ثبت تغییرات در ارزش دارایی بین افتتاح و خاتمه تراز نامه هستند. آنها به مطالعات ثبت شده در حسابداری مالی و سرمایه نسبت داده می شوند. این حساب به دو حساب جداگانه تقسیم خواهد شد که عبارتند از تغییرات در حجم دارایی که ثبت تغییرات ارزش است ودیگری حساب ارزیابی است که ثبت تغییرات ارزش به علت تغییر در قیمت دارایی است. تغییرات در ارزش دارایی به علت تغییر در قیمت هستند. این خودبازده ظاهری نگه دارند را گزارش می کند حسابداری ارزیابی ثبت این بازده ها است.
همان طور که مشخص است این یک قانون اصولی از SNA است که در هر لحظه از زمان می تواند دربازار ارزیابی می شود. قیمت بازار نیز برآورد خواهد شد. اگر دارایی ها به این روش ارزیابی شوند یک حسابداری اصولی صورت خواهد گرفت. به این ترتیب اختلاف بین ارزش های دارایی قیمت شده در زمان شروع و خاتمه تراز نامه مشخص خواهد شد. بازده های ظاهری می توانند به بازده واقعی و خنثی تجزیه شوند این ویژگی در چندین بخش در SNA1993 بررسی شده است مانند پاراگراف های 19-10-15-10 و82-12 و86-12 وضعیت فصل 7 گر اثبات درست را نشان می دهد.
اختلاف اصلی بین حسابداری تورم و ضمیمه B آن است که ضمیمه B ثبت بازده های ظاهری با توجه به دارایی مالی است مانند سپرده ها ودام ها ولی حسابداری تورم چنین ویژگی را ندارد. وقتی بازه نگه دارنده ظاهری یک دارایی معادل مقدار دارایی ضرب در تغییر قیمت باشد می توان دید که قیمت ها برای دارایی مورد نظر به خوبی مشخص خواهند شد. اگر چه این روند جزئی است ولی دیده نشده است.
مقاله IARIW عنوان می کند که پرداختی که در دادن خسارت برای زیان سرمایه واقعی اخیر به بستانکار پرداخت می شود و اگذار نمی باشد که در آن مقاله تعریف واگذاری از نقطه سیستم حسابهای دولتی نقل می شود بدین معنی که : واگذاری به معامله ای( کاری) گفته می شود که در آن واحد سازمانی، کالا، خدمات یا دارایی را برای واحدی دیگری تامین می کند بدون آنکه از هر واحد دومی چیزی همانند آن در فرم کالا ، دارایی یا خدمات دریافت کند (پاراگراف 131/10)
سپس مقاله IARIW بیان می کند که همتای تعریف شده ای از افزایش ارزش دارایی ( به قول حسابداری تورم، سود واقعی) برای بدهکار وجود دارد.
بدهکار مبلغی را به بستانکار پرداخت می کند، از آن طرف روشن است که هیچ کالا، خدمات یا دارایی بجای آن از طرف بستانکار دریافت نمی شود.
افزایش ارزش دارایی حالتی از کالا یا دارایی که مالکیت آن در معامله از یک واحد به واحد دیگر منتقل می شود. یا حالتی از خدمات که یک واحد برای واحد دیگر بتواند تأمین کند نمی باشد.
افزایش ارزش دارایی همانندی ندارد همان طور که قبلاً بیان شد یکی از مهمترین دستاوردهای سیستم حساب های مالی 1993 موکد آن بود که تغییرات مشخص در ارزش دارایی ها مربوط به معاملات نمی باشد و باید در متغیرات دیگر در حساب های دارایی ثبت شود. مهمترین قسمتی که در تمرین افزایش ارزش های صوری وجود دارد این است که نباید تصور شود که افزایش ارزش دارایی می تواند بخشی از معامله باشد. بحثی که در آن عنوان می کند مبلغ پرداختی به بستانکار نمی تواند واگذاری باشد چرا که قرینه ای به صورت افزایش ارزش سرمایه گذاری وجود دارد کاملاً ساختگی و جعلی می باشد.
البته هر واگذاری دلیل و علتی دارد، واگذاری ها بی جهت و متغیر نمی باشند. در وضعیت حاضر دلیلی که بدهکار مبلغی را به بستانکار می پردازد به خاطر پرداخت خسارت به بستاناکر برای زیان سرمایه واقعی به خاطر عملی که از بدهکار سر زده نمی باشد. بلکه به خاطر نرخ تورم بوده که هیچ یک از طرفین کنترلی بر آن نداشته با این وجود بستانکار احتمالاً انتظار مقداری تورم را در زمانی که نرخ بهره وام تعیین می شده را داشته است.
در کل واگذاری در سیستم حسابهای دولتی معمولا شامل : پرداخت های خسارت به واحدهایی که نوعی زیان را متحمل شده اند یا پرداخت مبلغ های خیریه به واحدهایی بانیازهای خاص می باشد.
پرداخت های خسارت بیمه به عنوان انتقال سرمایه جاری در نظر گرفته می شود چون از نقطه نظر دریافت ریسک، حق بیمه های شبکه ای و پرداخت های خسارات باید به عنوان کارهای جاری در نظر گرفته شود.
دیگر تغییرات در حسابداری دارایی وبازده های نگه دارنده .......................................................... 3
وام های ارتباطی شاخص ....................................................................................................................... 5
بهره صوری تحت تاثیر تورم بالا ........................................................................................................... 8
پرداخت خسارت به بستانکار به وسیله واگذاری سرمایه ............................................................... 13
بهره واقعی و دوره بهره ........................................................................................................................... 16
ابزارهای مالی بکار برده شده در پول خارجی ( ارز) ....................................................................... 18
نتیجه گیری ............................................................................................................................................... 21
مرجع............................................................................................................................................................. 22
مقاله بررسی بستهبندی در 122 صفحه ورد قابل ویرایش
1 -مقدمه
قرن هاست که بسته بندی برای بهرهگیری و حفاظت کالاها، عنصری ضروری به شمار میرود. امروزه به خصوص در بخش خرده فروشی تقریبا تمامی محصولات به صورت بسته بندی شده ارائه می گردند. به علاوه یکایک عناصر بسته بندی براساس هدفی که برای آن ها در هنگام نقل و انتقال، ذخیرهسازی و توزیع در نظر گرفته میشود، مورد مطالعه دقیق قرار گرفتهاند، بی تردید بسته بندی قادر است نمایی فنیتر و برتر به کالا ببخشد.
همچنین هر بسته ای نیز با دقت طراحی میشود، زیرا شکل و رنگ، اهمیت خاصی در میزان فروش محصول ایفا میکند اینگونه نمونه های قابل رویت همراه با اطلاعات چاپ شده بروی محصول، راحتترین وسیله ارتباطی بین تولیدکننده و مصرفکننده می باشند.
تولیدکنندگان محصولاتی همچون شکلات، کیک و سایر شیرینیجات همواره به دنبال تولید محصولاتی مشخص و منحصر به فرد میباشند که مشتریان به راحتی بتوانند محصولات آنها را از سایر محصولات مشابه تشخیص دهد، در این راستا بستهبندی نقش بسیار مهمی را ایفا میکند. زیرا اولین چیزی که نظر مشتری را جلب میکند ظاهر بستهبندی محصول میباشد و اغلب بستهبندی زیبا و جذاب، مورد انتخاب مشتری قرار میگیرد.
2-1- از رم تا رنسانس
با گذر زمان، شهرها پایهگذاری شدند. تجارت بین قاره های اروپا و آسیا رونق گرفت و هر از چندی سپاهیان فاتح برای دستیابی و ثروت منطقه ای دیگر صفآرایی میکردند. در حالی که جهان شاهد تغییرات اجتماعی بسیار زیادی بود، تغییرات مربوط به بسته بندی بیشتر به تغییر در کیفیت و کمیت روش های بستهبندی موجود محدود میشد.
یک واقعه مهم در بسته بندی، که به رومی ها و حدود 50 قبل از میلاد نسبت داده میشود، اختراع لوله دمش شیشهای بود. لوله دمش یک میله فلزی توخالی بود که در یک سر آن توده ای از شیشه قرار داده می شد. با دمیدن از انتهای دیگر لوله، فرد دمنده می توانست توده مذاب را به شکل یک ظرف توخالی در اندازه ها و شکلهای متنوع باد کند. این ظرف را بدون دخالت دست و با تکرار پیاپی دمش و شکلدهی میشد ساخت و یا میشد حباب شیشه را به درون یک قالب فنجان که نقش های تزئینی قبلاً در آن ایجاد شده دمید.
اختراع لوله دمش، شیشه را از معابد و خانه اشراف خارج کرده و به آن استفاده عام داد. جامهای شیشه ای رومی که با ارابه ها و جنگ گلادیاتورها تزئین شده و واضح است که به عنوان یادگاری و نشان رخدادهایی فروخته شدهاند، به اندازه کافی فراوان هستند.
روشن نیست که چه کسی اولین بشکه چوبی را ساخت، ولی احتمالاً آن نیز در همین دوره ساخته شده و احتمالاً در منطقه آلپ اروپا، گویا مقدر شده بود که بشکه برای قرن ها، یکی از متداولترین اشکال بستهبندی باقی بماند.
با سقوط امپراتوری روم در حدود 450 میلادی، اروپا به شکل دولت شهرهای کوچک تنزل یافت که در بهترین حالت بربریت مطلق بود. بسیاری از هنرها و حرفههای قوام یافته، یا فراموش شد و یا راکد ماند. طول مدت 600 سال پس از سقوط رم چنان خالی از هرگونه تغییر قابل توجهی است که مورخان به آن «دوران سیاه» میگویند.
پیشرفتهای ایجاد شده در این دوران از شرق دور و یا ملت های عربی که به تازگی از دین اسلام انگیزه و الهام گرفته بودند، میآمد. در چین، تسایلون به عنوان کسی که در حدود 105 میلادی، اولین کاغذ واقعی را از مواد داخلی تنه درخت توت ساخت شناخته میشود. هنگامی که مسلمانان در حدود 950 میلادی سمرقند را فتح کردند، راز این کار را با خود به اروپا آوردند. مصریان قبل از آن برگ های مشابهی را با بافتن ساقه های خرد شده نی پاپیروس ساخته بودند. آنها با کوبیدن، تحت فشار قرار دادن و خشک کردن این نوارهای بافته شده ماده ورقه ای مفیدی میساختند. قرن ها بعد به اختراع چینیها که از الیاف گیاهی تنیده ساخته شده بود اسم «paper» دادند (که از پاپیروس مصری گرفته شده).
چاپ از طریق بریده های چوب، که جد باستانی روش چاپی فلکسوگرافی است، نیز ریشه در شرق دارد. قدیمی ترین کارهای چاپی موجود نشانهای بودیستی ژاپنی است که به سال 768 میلادی برمیگردد. قدیمیترین کتاب موجود، که در ترکستان پیدا شده و در سال 868 چاپ شده، کتاب «الماس سوترا» است.
اروپا درحدود سال 1100 میلادی بیدار شد. حرفه های مهجور مانده دوباره احیاء شدند، آموزش و هنر زنده شد، تجارت رونق گرفت و تا سال های 1500، دوران بزرگ اکتشاف رو به آغاز نهاده بود. هنر چاپ در این زمان زاده شد.
ساختارهای بنیادی جامعه تغییر چندانی نیافته بود. بیشتر مردم وابسته به زمین بودند، گاهی به عنوان مالکان آزاد و در بیشتر مواقع به عنوان رعایائی که همه زندگی خود و بخشی از هرچه که خود تولید میکنند را به قدرت بالاتری مدیون بودند. اکثریت جامعه آن چیزی را میخوردند که خود عمل آورده، یافته و یا گرفته بود، در این سطح زندگی نیازمندی مشتری موجودیت نمی یابد.
مغازه و فروشگاه، از آن گونه که ما می شناسیم و در آن میتوان کالایی خرید وجود نداشت. اگرچه پول به عنوان وسیله مبادله وجود داشت، ولی اکثریت جامعه هرگز پولی به چشم خود نمی دیدند. تولید صرفاً مشغله ای سفارشی بود و آنچه تاکنون بسته بندی خوانده ایم، بطور شخصی ساخته می شد. مثل بیشتر کالاهای دیگر. بستهبندی، اگر هم در مواردی وجود داشت، خود وسیله ای گرانبها بود و به ندرت مثل بسته بندیهای امروزه می شد آن را دور ریخت.
از آنجایی که خرده فروشی وجود نداشت، ایده های بازاریابی، تبلیغ، ساختارهای قیمتی و توزیع اموری نامربوط بودند. جمعیت آنقدر زیاد نبود که تولید انبوه را، حتی در محدودترین معنی خود امکانپذیر سازد. (سورکا، ش 38، 1380، صفحه 12)
2-2- انقلاب صنعتی
دایرهالمعارف بریتانیکا[1]، انقلاب صنعتی را چنین تعریف میکند، «تغییری که یک ملت با حرفه های مرتبط با زراعت و بازارهای محلی را به یک جامعه صنعتی با ارتباطات جهانی تبدیل کرد». این نوع جدید جامعه از ماشین آلات استفادههای متنوعی کرده و برای مصرف عمومی و در مقیاس بزرگ کالا تولید میکند.
انقلاب صنعتی در حدود سال 1700، در انگلستان آغاز شد و به سرعت در اروپا و آمریکای شمالی گسترش یافت. برخی از ویژگیها و پیآمدهای این انقلاب عبارت بودند از:
5-6- نمادها و تاثیر آن در محصول و بسته بندی
نمادها[2] نشانه هایی هستند که در هر فرهنگ وجود دارد و به صورت رنگ، عدد، شکل و غیره خودنمایی می کنند، مدیران بازاریابی بینالمللی در بسیاری از موارد به صورت ناخودآگاه در طراحی کالا و بسته بندی از نمادهای فرهنگی خود بدون توجه به بازار هدف استفاده میکنند و به عبارت دیگر در این زمینه قوم مدار[3] هستند. این خود می تواند عامل موثری در شکست محصول این شرکت ها در بازارهای بینالمللی شود.
به عنوان مثال رنگ سفید، در کشورهای غربی رنگ تولد است و همچنین نمایانگر وقایع شیرین زندگی کردن است که به صورت جشن ظاهر میشود. درحالیکه در چین نشانه عزاداری است.
در پشت هر نمادی دلیلی نهفته است به عنوان مثال رنگ قرمز، رنگ خون است که بستگی به فرهنگ ملل تعبیری جداگانه می تواند داشته باشد. به علاوه رنگ قرمز می تواند به سایر چیزها مثل گل مرتبط باشد. بنابراین از رنگ قرمز در طراحی کالا و یا بستهبندی باید با احتیاط استفاده نمود.
مثال های زیر تاثیر نمادها در طراحی یک کالا و بستهبندی را نشان میدهد:
شرکت ایتالیایی الیوتی[4] ماشین تحریری را تولید کرد که به دلیل زیبایی بیش از حدش در موزه نیویورک که در بخش هنرهای معاصر به نمایش گذاشته شد. با وجود اینکه آمریکاییها از ظاهرش خوششان آمده بود، اما از نظر تجاری شکست کاملی را برای شرکت مزبور به ارمغان آورد. برای خریداران بالقوه آنگلوساکسون، این ماشین تحریر زیبا و ظریف که کار کردن با آن لذت بخش به نظر می رسید با تفکر کار که یک تلاش سخت است تا لذت بخش و وسیله ای با ظاهر قوی را میطلبد، تفاوت داشت.
یک شرکت فرانسوی نوعی پنیر را از شهر پیرنه[5] به آلمان غربی صادر کرد. در روی بستهبندی تصویری از یک چوپان که در میان گله گوسفندان خود قرار داشت، طراحی شده بود. در تبلیغات تلویزیونی نیز از این صحنه برای معرفی پنیر مزبور استفاده شده بود. در فرانسه این تصویر ذهنیت یک پنیر طبیعی با کیفیت بالای خانگی را تداعی میکرد. اما در آلمان، پس از آنکه این محصول نتوانست به فروش برسد، ضمن یک پژوهش مشخص شد که تصویر چوپان برای آلمانی ها تصویر کثیف بودن را تداعی میکند. عکس چوپان از روی بسته بندی و تبلیغات حذف گردید و بجای آن از منظره یک کوهستان استفاده شد. بعد از آن محصول توانست با موفقیت به بازار ارائه شود.
رنگها، اشیاء، اعداد و حتی بو می توانند معانی نمادی داشته باشند. کوپلند و گریگز[6] تفاوتهای نمادی زیر را در فرهنگهای متفاوت مشاهده کرده اند:
در آمریکا رنگ سبز نشاط و سلامت و تازگی را تداعی می کند، در حالیکه همین رنگ در کشورهایی که جنگلهای فراوان دارند، با بیماری ارتباط میدهد. رنگ سبز رنگ دلخواه اعراب است درحالیکه در برخی از مناطق اندونزی این رنگ، رنگ منفی به شمار میرود. در ژاپن رنگ سبز معرف تکنولوژی بالا است، درحالیکه در آمریکا تجهیزات الکتریکی سبزرنگ مردم را فراری میدهد. از نظر آمریکاییها رنگ آبی، رنگ مردانه است در حالی که در بریتانیا و فرانسه بیشتر رنگ قرمز رنگ مردانه است، در آمریکا رنگ صورتی رنگ زنانه است در حالیکه در بسیاری از کشورهای دیگر زرد رنگ زنانه است. در چین رنگ قرمز، نشانه فال نیک و در ترکیه نشانه مرگ است. (اسماعیلی پور، 1379، ص 226 و 229)
روانشناسی طراحی بسته بسیار حائض اهمیت است بویژه زمانی که محصولی برای صادرات تهیه میشود این امر بیشتر اهمیت پیدا میکند. به همین دلیل امروزه آشنایی با رسوم سنن و آداب و فرهنگ ملل مختلف یکی از موارد مهم در طراحی بسته بندی بشمار میرود که مورد توجه تولیدکنندگان و طراحان باید قرار گیرد جدول زیر پاره ای از ویژگیهای خاص (رنگ و سمبول) که بازارهای آسیایی حائز اهیمت است را نشان میدهد. (صداقت، 1375، ص 26)
پایان نامه بهینه سازی انرژی در فرآیند تولید فلز روی در 160 صفحه ورد قابل ویرایش
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه---------------------------------------------------- 2
فصل اول: خواص و کاربرد فلز روی
1-1- خواص عمومی----------------------------------------------------- 5
1-1-2- خواص فیزیکی و مکانیکی-------------------------------------------- 5
1-1-3- خواص حرارتی---------------------------------------------------- 7
1-1-4-خواص الکتریکی، مغناطیسی و الکتروشیمیایی------------------------------- 10
1-1-5- خواص اتمی و بلور شناسی------------------------------------------- 12
1-2- موقعیت در جدول تناوبی----------------------------------------------- 13
1-2-1- شیمی فضایی----------------------------------------------------- 13
1-2-2- حالت تک ظرفیتی-------------------------------------------------- 14
1-2-3- حالت دو ظرفیتی-------------------------------------------------- 14
1-2-4- حلالیت املاح----------------------------------------------------- 15
1-2-5- واکنش پذیری----------------------------------------------------- 15
1-2-6- اندازهگیری غلظت روی در محلول سولفات روی---------------------------- 18
1-3- مصارف فلز روی---------------------------------------------------- 19
1-3-1- روی جهت تولید گرد روی (خاکه روی)---------------------------------- 20
1-3-2- روشهای تولید گرد روی-------------------------------------------- 21
1-3-3- ترکیب شیمیایی و خصوصیات فیزیکی گرد روی---------------------------- 23
1-3-4- مصارف گرد روی-------------------------------------------------- 23
1-3-5- کاربرد روی در باتری----------------------------------------------- 27
1-3-6- روی به عنوان رنگ دانه---------------------------------------------- 28
1-3-7- روی در تصفیه آب------------------------------------------------- 30
1-3-8- مصرف روی جهت تندرستی انسان، جانوران و گیاهان------------------------ 31
1-3-9- روی در ساخت اسباب بازی------------------------------------------ 31
1-3-10- مصرف روی در گالوانیزاسیون---------------------------------------- 31
1-3-11- دیگر مصارف روی------------------------------------------------ 32
1-3-12- مواد جانشین روی------------------------------------------------- 32
فصل دوم: هیدرومتالورژی
2-1- مقدمه----------------------------------------------------- 35
2-2- هیدرومتالورژی کانه یا کنسانتره اکسیدی روی------------------------- 35
2-2-1- استفاده از کنسانتره اکسید روی----------------------------------------- 35
2-2-1-1- کنسانتره روی تکلیس نشده (خام)------------------------------------ 35
2-2-1-2- کنسانتره تکلیس شده (کلسین)--------------------------------------- 36
2-2-2- استفاده از کانه خردایش شده معدن ( روش انحلال مستقیم)--------------------- 37
2-2-2-1- روش مرسوم--------------------------------------------------- 38
2-2-2-2- روش ویژه----------------------------------------------------- 38
2-3- لیچینگ---------------------------------------------------- 39
2-4-خنثی سازی--------------------------------------------------------- 45
2-5- کاهش غلظت آهن در محلول لیچ---------------------------------- 46
2-6- رسوب گذاری سیلیس موجود در محلول لیچ-------------------------- 47
2-7- عملیات حذف کلر از محلول سولفات روی---------------------------- 49
2-8- رسوب گذاری سولفات روی قلیایی------------------------------------- 51
2-9- تصفیه پساب------------------------------------------------- 51
2-10-کاهش غلظت کادمیوم و نیکل در محلول لیچ ------------------------- 52
2-11- کاهش غلظت کبالت در محلول لیچ-------------------------------- 54
فصل سوم: الکترومتالورژی
3-1- مقدمه----------------------------------------------------- 57
3-2- اصول الکترووینینگ-------------------------------------------- 58
3-2-1-الکترولیت------------------------------------------------- 58
3-2-2- فرایند الکترولیتی-------------------------------------------- 58
3-3-3- پتانسیل الکتریکی تجزیه-------------------------------------- 59
3-3-4- پتانسیل الکتریکی منفرد عناصر فلزی------------------------------ 60
3-3-5- پلاریزه شدن الکترودها--------------------------------------- 60
3-3-6- فراپتانسیل (فراولتاژ)----------------------------------------- 61
3-3-7- فراپتانسیل کاتدی------------------------------------------- 61
3-3-8- فراپتانسیل آندی-------------------------------------------- 62
3-3- مقاومت اهمی الکترولیت و اتصالات-------------------------------- 62
3-4- پتانسیل لازم برای الکترولیز-------------------------------------- 63
3-5- چگالی جریان------------------------------------------------ 65
3-6- راندمان جریان----------------------------------------------- 66
3-7- الکترووینینگ روی-------------------------------------------- 67
3-8- الکترودها--------------------------------------------------- 67
3-9- واکنش های شیمیایی در الکترووینینگ روی--------------------------- 68
3-10- روش های صنعتی الکترووینینگ---------------------------------- 69
3-11- اثر ناخالصی ها بر کمیت و کیفیت محصول الکترووینینگ روی------------- 70
3-12- اثر افزودنی ها در الکترووینینگ روی------------------------------- 71
فصل چهارم: بررسی مقالههای ارائه شده
مقاله ارائه شده توسط آقایان: دکتر محمد شیخ شاب بافقی و امیر شیخ غفور---------------- 79
مقاله ارائه شده توسط M.Emre و S.Gurmen:------------------------------------- 91
مقاله ارائه شده توسط: D.B.DREISINGER A.M.ALFANTAZI and-------------------- 94
مقاله ارائه شده توسط IVANIVANOV------------------------------------------- 101
فصل پنجم: مواد و روش آزمایش
5-1- مواد و تجهیزات مورد نیاز----------------------------------------------- 109
5-2- ساخت محلول استاندارد------------------------------------------------ 109
5-2-1- ساخت محلول استاندارد سولفات روی----------------------------------- 109
5-2-2- ساخت محلول استاندارد اسید سولفوریک---------------------------------- 110
5-3- آزمایش تاثیر غلظتهای متغیر سولفات روی با غلظت ثابت اسید-------------------- 110
5-3-1- محاسبه وزن تئوری و راندمان------------------------------------------ 111
5-4- تبدیل واحد غلظتهای اسید و سولفات روی به واحد حجم------------------------ 112
5-5- آزمایش تاثیرات غلظتهای مختلف اسید سولفوریک با غلظت ثابت سولفات روی-------- 113
5- 6- آزمایش تاثیر صمغ عربی ---------------------------------------------- 113
5-6-1- تبدیل واحد ppm به واحد گرم بر لیتر----------------------------------- 114
5-6-2- محاسبه مقدار حجم صمغ که از محلول استاندارد باید برداشته و در بالنها ریخته شود-- 114
5-7- آزمایش تاثیر سولفات منگنز--------------------------------------------- 115
5-8- آزمایش تاثیر صمغ در حضور منگنز با غلظت ثابت ppm200 ------------------- 115
5-9- آزمایش تاثیر صمغ در حضور پرمنگنات ------------------------------------ 116
5-10- آزمایش تاثیرآهن II ------------------------------------------------- 116
5-11- آزمایش تاثیر تلاطم-------------------------------------------------- 117
5-12- آزمایش تاثیر شدت جریان از 25/0 آمپر تا 5/1 آمپر-------------------------- 117
5-13- آزمایش تاثیر دما---------------------------------------------------- 117
5-14- مواد و تجهیزات مورد نیاز در روش آزمایشگاهی پیوسته -----------------------
5-15- روش انجام آزمایش در حالت پیوسته -------------------------------------
فصل ششم: نتایج و مدولاسیون
6-1- تاثیر غلظت اسید سولفوریک بر راندمان و انرژی مصرفی------------------------- 121
6-2- تاثیر غلظت روی بر راندمان و انرژی مصرفی--------------------------------- 122
6-3- بررسی تاثیر صمغ عربی بر راندمان و انرژی مصرفی---------------------------- 124
6-4- تاثیر غلظت سولفات منگنز بر انرژی مصرفی و راندمان-------------------------- 125
6-5- بررسی غلظت صمغ در حضور سولفات منگنز بر راندمان و انرژی------------------ 127
6-6- بررسی تاثیر پرمنگنات بر راندمان و انرژی مصرفی----------------------------- 128
6-7- بررسی تاثیر غلظت صمغ در حضور پرمنگنات بر راندمان و انرژی------------------ 130
6-8- بررسی تاثیر تلاطم الکترولیت بر راندمان و انرژی مصرفی ----------------------- 131
6-9- بررسی تاثیر غلظت آهن بر راندمان و انرژی---------------------------------- 133
6-10- بررسی تاثیر غلظت اسید در دانسیته جریان مختلف بر راندمان و انرژی------------- 134
6-11- بررسی تاثیر غلظت روی در دانسیته جریانهای مختلف بر راندمان و انرژی----------- 136
6-12- بررسی تاثیر دانسیته جریان در غلظتهای مختلف پرمنگنات بر راندمان و انرژی-------- 137
6-13- بررسی تاثیر دانسیته جریان در غلظتهای مختلف صمغ بر راندمان و انرژی در حضور پرمنگنات 138
6-14- بررسی تاثیر اسید در دماهای مختلف بر راندمان و انرژی------------------------ 139
6-15- بررسی تاثیر غلظت روی دردماهای مختلف بر راندمان و انرژی------------------- 140
6-16- بررسی تاثیر دما در غلظتهای مختلف پرمنگنات بر راندمان و انرژی--------------- 141
6-17- بررسی تاثیر دما (درغلظتهای مختلف صمغ) بر راندمان و انرژی در حضور پرمنگنات--- 142
6-18- مدلسازی توسط نرم افزار SPSS --------------------------------------- 143
6-19- بررسی تأثیر دبیهای مختلف بر راندمان و انرژی مصرفی در روش پیوسته ----------
6-20- بررسی تأثیر دانسیته جریان بر راندمان و انرژی مصرفی در روش پیوسته ------------
6-21- بررسی تأثیر غلظت اسید بر راندمان و انرژی مصرفی در روش پیوسته--------------
فصل هفتم: نتیجه گیری
نتیجهگیری -------------------------------------------------------------- 146
مراجع ---------------------------------------------------------- 149
-1- خواص عمومی
فلز روی به رنگ سفید مایل به آبی یا نقرهای میباشد. روی خالص خیلی نرم است. در درجه حرارتهای معمولی ترد و شکننده بوده و با ضربات چکش به راحتی می شکند و آن را نمیتوان نورد کرد. در درجه حرارتهای 100 الی 150 درجه سانتی گراد می توان آن را به راحتی نورد و تبدیل به ورق نمود و ورق هایی به ضخامت تا 1/0میلیمتر از آن ساخت؛ ولی در 250 درجه سانتی گراد مجددا به حالت ترد و شکننده در آمده و به شکل گرد در میآید؛ ولی برای ضخامتهای کم قابلیت تورق ومفتول کشی را دارا می باشد. سختی و مقاومت تسلیم فلز روی وقتی که با هیچ عنصری آلیاژ نشده باشد، از قلع و سرب بالاتر است و نسبت به آلومینیوم و مس پایین تر میباشد. در مکانهایی که تنشهای زیادی به فلز وارد می شود نبایستی از فلز روی استفاده نمود؛ چرا که روی در مقابل خزش، مقاومت کمی از خود نشان می دهد. مصارف این فلز تابع شکل پذیری آن است. وقتی که این فلز با 4 درصد آلومینیوم آلیاژ شود، مقاومت تسلیم و سختی آن به اندازه قابل توجهی افزایش خواهد یافت. چنین آلیاژی از قابلیت ریختهگری برخوردار بوده و به خصوص ریخته گری تحت فشار برای آن زیاد رایج است. سایر طرق ریخته گری کمتر مصرف می شوند.
فلز روی با خاصیت الاستیسیته زیاد، شکل پذیر بسیار خوبی دارد. خاصیت الکترونگاتیوی روی سبب استفاده وسیع آن در باتری های خشک شده است. از خواص مهم و تکنیکی روی در صنعت، حفاظت خیلی خوب پوشش های آن در مقابل خوردگی است.
1-1-2- خواص فیزیکی و مکانیکی
در جدول 1-1 خواص فیزیکی و مکانیکی فلز روی آورده شده است.
جدول 1-1: خواص فیزیکی و مکانیکی فلز روی
| خواص | مقدار |
| سختی (در جدول موهس) | 5/2 |
| سختی برینل( 500 کیلوگرم بار برای 30 ثانیه) | 30 |
| سختی ویکرز (HV) | KP/mm250 |
| سرعت صوت (30) | Km/s6/3 |
| ویسکوزیته ـ مایع در نقطه ذوب 5/419 یا k7/692 | N/m00385/0 |
| کشش سطحی ـ مایع در نقطه ذوب 5/419 یا k7/692 | N/m782/0 |
| کشش سطحی ـ مایع در نقطه ذوب 450 یا k2/723 | N/m755/0 |
| مقاومت ضربه ای (انبساط طولی، روی فشرده=30%) | (ft-lbs/in235-26) j/cm29-5/6 |
| ضریب ارتجاعی (مدول الاستیسیته) | (Psi 1071) MN/m2 1047 |
| ضریب اصطکاک | 21/0 |
| انبساط طولی ـ حالت نرم 95/99% | 65% |
| حالت سخت 0/98% | 5% |
| مقاومت کششی برای حالت نرم | Kg/mm2 32-16 |
| مقاومت کششی برای حالت سخت | Kg/mm2 27-18 |
| حد گسیختگی برای درجه خلوص 995/99% | Kg/mm2 14-10 |
| حد گسیختگی برای درجه خلوص 99/99% | Kg/mm2 16-12 |
در شکل 1-1 تاثیر درجه حرارت، بر تراکم پذیری روی نشان داده شده است.
شکل 1-1: تاثیر درجه حرارت بر تراکم پذیری روی
در شکل 1-2: تاثیردرجه حرارت بر روی چگالی روی نشان داده شده است.
شکل 1-2: تاثیر درجه حرارت بر چگالی روی
در شکل 1-3 ارتباط بازتاب طیفی روی در طول موجهای مختلف روی نشان داده شده است.
شکل 1-3: بازتاب طیفی روی در طول موج های مختلف نور
1-1-3- خواص حرارتی
تاثیر فشار بر روی نقطه ذوب به وسیله معادله زیر نشان داده شده است (چینو-1949)
(1-1)
T: درجه حرارت بر حسب درجه کلوین
K: اندازه مدول در نقطه ذوب
: گرمای نهان ذوب بر واحد جرم
: تغییرات حجم
: چگالی
فلز روی در وضعیت عادی قابل اشتعال نبوده و این یک خاصیت ارزشمند به شمار می رود؛ اما هرگاه پودر روی در محل رطوبت نگه داری شود، امکان خطر احتراق خود به خود وجود خواهد داشت. بقایای حاصل از عمل احیا توسط روی اگر در محل نامناسب ریخت و پاش گردد، ممکن است ایجاد حریق نماید.
فشار بخار روی توسط چندین محقق مطالعه و بررسی شد و در نهایت شرکت کامینکو(1956) معادله زیر را در این زمینه ارائه داد:
(1-2)
P: فشار بخار در میلی متر جیوه
T: درجه حرارت برحسب درجه کلوین
در جدول 1-2 خواص حرارتی فلز روی آورده شده است.
توسط کلیر و اسپندولاو در سال 1951 تبخیر محاسبه شد، که اگر فشار 100-50 باشد، میزان تبخیر 80-60 درصد سرعت ماکزیمم تئوری می باشد، و وقتی فشار از 100 بالاتر می رود، میزان تبخیر کاهش می یابد.
1-2- موقعیت در جدول تناوبی
روی در گروه IIB و دوره چهارم جدول تناوبی قرار داد و هم گروه با عناصر کادمیوم و جیوه میباشد. عناصر روی، کادمیوم و جیوه به دنبال مس، نقره و طلا قرار میگیرند و دو الکترون اوربیتال S در خارج لایه پر شده d دارند. سومین پتانسیل یونش در مورد Hg,Cd,Zn فوق العاده بالا میباشد؛ چون این عناصر، ترکیبی جز آن که لایه d پر باشد تشکیل نمیدهند، در نتیجه به عنوان عناصر «غیرواسطه» در نظر گرفته میشوند؛ در حالیکه عناصر Au,Ag,Cu با همین مقیاس «عناصر واسطه» تلقی میشوند. هم چنین این فلزات نرمتر و دارای نقطه ذوب پایینتر هستند. Zn از عناصر مجاور خود در گروههای واسطه به طور قابل توجهی الکتروپوزیتیوتر میباشد (البته Cd نیز همین وضعیت را داراست.) شیمی Cd,Zn خیلی به هم شبیه میباشد؛ ولی شیمی Hg با شیمی Cd,Zn به طور قابل ملاحظهای متفاوت میباشد. یون Zn2+ قدری مشابه Mg2+ میباشد. این عنصر انواع ترکیبات با پیوند کووالانس را تشکیل میدهد.
1-2-1- شیمی فضایی
در مورد شیمی فضایی فلز روی میتوان گفت، چون اثر پایداری میدان لیگاند در مورد یون Zn2+ به دلیل این که لایههای d آن کامل است، وجود ندارد، شیمی فضایی آن فقط با درنظر گرفتن اندازه یونها، نیروهای الکتروستاتیک و نیروهای پیوندی کووالانسی تعیین میگردد. به عنوان مثال، ZnO در شبکههایی متبلور میشود که یون Zn2+ در حفرههای چهار وجهی که به وسیله چهار یون اکسید احاطه شده است، قرار میگیرد. به همین ترتیب، ZnCl2 حداقل در سه شکل چند ریخت متبلور میشود که دو شکل آن یا بیشتر به صورتی است که اتمهای روی به صورت چهار وجهی کوئوردینانس است. حال به ذکر شکل هندسی و عدد کوئوردیناسیون چند ترکیب روی پرداخته میشود:
Zn(CH3)2 با شکل هندسی خطی و عدد کوئورودیناسیون دو، ZnCl2(S), ZnO همچنین [Zn(CN)4]2- با شکل هندسی چهار وجهی و عدد کوئوردیناسیون چهار.
1-2-2- حالت تک ظرفیتی
حالت تک ظرفیتی (تک والانسی) در مورد فلز روی Zn در بعضی نمونهها، آنهم به صورت ناپایدار وجود دارد. اگرچه عنصر روی یونهایی فقط با فرمول M2+ تشکیل میدهد، اما شواهدی وجود دارد که یون کاملا ناپایدار Zn+ که کاهندهای قوی میباشد، میتوان از تابش دهی محلولآبی Zn2+ به دست آورد. هنگامی که روی به ZnCl2 مذاب اضافه میشود ( دما 700-500)، در اثر سرد کردن جسم شیشهای زرد رنگ دیا مغناطیس به دست میآید، که شامل Zn2+ است. این جسم در محلول اشباع شده ZnCl2 گرم حل میشود و محلول زرد متمایل به سبز میدهد که برای مدتی پایدار است؛ ولی در هنگام حل شدن در استون یا CH3OH، تجزیه شده و رسوب Zn در کمتر از دقیقهای حاصل می شود.
1-2-3- حالت دو ظرفیتی
روی عموما به صورت دو ظرفیتی وجود دارد. ترکیباتی از این قبیل را میتوان اکسیدها، هیدروکسیدها، سولفیدها، سلنیدها، تلوریدها، هالیدها و ... نام برد.
ZnO از سوختن فلز روی در هوا یا از پیرولیز کربناتها یا نیتراتها به دست میآید. این اکسید به صورت دود از احتراق آلکیلها به دست میآید. اکسید روی معمولا سفید رنگ است؛ ولی در اثر حرارت زرد رنگ میشود و در دمای بسیار بالا بدون این که تجزیه شود، تصعید میگردد.
هیدروکسید روی از افزایش باز به نمکهای محلول روی رسوب میکند. حاصل ضرب حلالیت Zn(OH)2 در حدود 11-10 است؛ ولی با توجه به تعادل زیر:
(1-4)
بیشتر از مقداری که از حاصل ضرب حلالیت انتظار میرود،حل میشود. Zn(OH)2 به راحتی در مقدار زیاد بازهای قلیایی حل شده و یون زنکات میدهد که از نوع [Zn(OH)4]2- یا [Zn(OH)3(H2O)]- میتواند باشد. در غلظت زیاد هیدروکسید، فقط [Zn(OH)4]2- مشاهده میشود. NaZn(OH)3 و Na2[Zn(OH)4] زنکاتهای جامدی هستند که میتوان از محلولهای غلیظ، متبلور کرد. هیدروکسید روی به راحتی درمقدار زیاد آمونیاک غلیظ حل شده و کمپلکس آمین [Zn(NH3)4]2+ را تشکیل میدهد.
1-2-4- حلالیت املاح
املاح روی از نظر محلول بودن به دو دسته تقسیم میشوند:
1- محلول
سولفات ـ کلرید ـ کلراتـ نیترات ـ یدیدـ برمیدـ سولفید سیانور (تیوسیانات) ـ استات.
2- نامحلول
فسفات ـ بیکرومات ـ سیانیدـ سولفیدوسولفیت ـ هیدروکسیدـ یدات ـ اگزالات ـ کربناتـ اکسیدـ فری سیانید ـ فلوئورید.
1-2-5- واکنش پذیری
فلز روی خالص به کندی در اسیدها ودر بازها حل میشود. وجود ناخالصی و یا تماس با پلاتین یا مس یا آهن و کادمیوم با افزودن چند قطره از محلول نمکهای این فلزات (فلزاتی که در جدول پتانسیل از روی پایینتر باشند) واکنش را تسریع میکند. این امر در حقیقت گویای حلالیت روی تجاری میباشد که به راحتی در اسید کلریدریک و اسید سولفوریک رقیق حل شده و گاز هیدروژن متصاعد میکند.
به واکنشهای 1-5 و 1-6 توجه نمایید:
(1-5)
(1-6)
فلز روی با اسید نیتریک رقیق تولید نیترات آمونیوم میکند: ولی اندکی هم اکسید نیترو و اکسیدنیتریک تشکیل میشود. به واکنشهای 1-4 تا 1-6 توجه کنید:
(1-7)
گاز بی رنگ اکسید نیترو (N2O) تشکیل میشود:
(1-8)
گاز بی رنگ اکسید نیتریک (NO) تشکیل میشود:
(1-9)
اسید نیتریک غلیظ، روی را به آسانی حل نمیکند؛ زیرا نیترات روی درا سید نیتریک غلیظ خیلی محلول نیست و تولید گاز خرمایی رنگ دی اکسید نیتروژن (NO2) میکند:
(1-10)
نیتراتها در مجاورت سود سوزآور به وسیله روی احیا میشوند و به آمونیاک تبدیل میگردند:
(1-11)
1-3-2- روشهای تولید گرد روی
1- تولید گرد روی به روش تقطیر
انواع زیادی از کورهها، جهت به بخار تبدیل کردن روی از شمش یا قراضههای پرعیار روی و سربارههای کارگاههای گالوانیزاسیون، مورد استفاده قرار میگیرند. از جمله: کورههای الکتروترمال، کورههای افقی، کورههای نوع نیوجرسی.
اندازه ذرات گرد روی بستگی به شرایط بخار، چگالش آن و چگونگی کنترل فرآیند دارد. در این روش انرژی مصرف شده در حدود kwh1000 به ازای هر تن گرد به علاوه حدود 15 مترمکعب (kJ530) گاز جهت ذوب و پیش حرارت و غیره، و کمتر از 2 کیلوگرم کک ( به ازای هر تن گرد روی) مصرف میشود.
2- تولید گرد روی به روش اتمایز کردن
اتمایز کردن به معنای تبدیل مایعات به پودر میباشد. در این روش ابتدا روی را به حالت مذاب در آورده سپس از طریق نازلی، قطرات بسیار کوچک مذاب روی، به داخل جریان هوای افقی راه پیدا میکند و در آنجا، فشار هوا (یا گاز دیگری) باعث اتمایز شدن قطرات میگردد و در نهایت محصول توسط فیلترهای کیسهای جمعآوری میگردند.
محصول این روش به طور معمول درشتتر از محصول روش قبلی میباشد؛ بدین صورت مرسوم است که محصول روش تقطیر را، گرد روی و محصول روش اتمایز کردن را، پودر روی مینامند.
تولید به روش اتمایز کردن معمولا نیاز به 10-5 کیلوگرم در دقیقه فلز روی و 1030 تا 1380 کیلوپاسکال فشار هوا دارد. اغلب کارخانجات تولید روی الکترولیتی، جهت تامین پودر روی مورد نیاز برای تصفیه محلول سولفات روی در کنار تولید شمش،یک واحد تولید پودر روی به روش اتمایز کردن دارند.
در این روش با تنظیم نازل و حجم و فشار سیال، دانهبندی پودر روی قابل کنترل میباشد. در کارخانه Risdon در استرالیا بیش از نیمی از ذرات، قطری بین 200-40 میکرون دارند؛ در حالی که پودر روی مصرفی در کارخانه Illinois در حدود 70 درصد، قطری بین 75 تا 800 میکرون دارند.
پودر روی به صورت اشکال نامنظمی تولید میشود. این در حالی است که گرد روی به صورت کاملا کروی با سطح مخصوص زیادتری نسبت به پودر روی حاصل میگردد: به طوری که نسبت سطح مخصوص بر واحد جرم گرد روی بسیار بیشتر از مقدار آن برای پودر روی میباشد. سطح مخصوص زیاد باعث افزایش اکسید روی وکاهش محتوی روی فلزی میگردد. بر روی، روی فلزی یک فیلم نازک اکسید تشکیل میشود که موجب کاهش کارآیی آن میگردد که نیاز به احیا نمودن مجدد آن میباشد. واکنش زیر احیای اکسید روی را نشان میدهد:
(1-18)
نظر به این که گردهای روی دارای سطح مخصوص بالایی هستند، جهت جلوگیری از تشکیل اکسید روی باید در بستهبندی آنها مراقبت بیشتری به عمل آید و کاملا خشک نگه داشته شوند. به طور معمول در صورت بالا بودن درصد اکسید روی، محصول مجدداً به کارخانه ذوب بازگردانده میشود.
پژوهش بررسی بندر امام خمینی (ره)در16 صفحه ورد قابل ویرایش
مجموعه حاضر حاصل تلاشی است که طی آن سعی گردیده است تا جایگاه تاریخی و ساختار اجتماعی و شرایط جغرافیائی و آب و هوائی بندر امام خمینی (واقع در استان خوزستان) به خوانندگان و علاقه مندان به تاریخ و فرهنگ این قطعه ارزشمند از خاک میهن معرفی شود، از آنجا که هدف اصلی در آفرینش این مجموعه شناخت وجوه فرهنگی و تاریخی این شهر بوده است، سعی بسیار به عمل آمده است تا از ارائه آمار و ارقام که هم موجب ملال خواننده و هم اینکه گذشت زمان باعث غیرقابل استناد شدن آنها میشود پرهیز به عمل آید، اگر درجایی از کتاب آمار و ارقامی آورده شده است در مقام اجرای حکم ضرورت بوده است، دیگر اینکه با توجه به اهداف پیش گفته، در تألیف کتاب، علی رغم نقش انکار ناپذیر صنایع و تأسیسات عظیم صنعتی موجود در بندر امام که هر یک به تنهایی نقش به سزایی درچرخة اقتصاد کشور دارند به هیچ روی قصد ارائه گزارش در مورد آنها را نداریم جز در آنجا که به طریقی با موضوعات طرح شدهی ما ارتباط پیدا میکنند.
در همین ابتدا ذکر این نکته ضروری مینماید که : بندر امام همچون مادری مهربان ورنجدیده، این همه کارخانه و مجتمع و تأسیسات صنعتی را در آغوش خویش جا داده است ( که وجود یک شهر کافیست) و رنج رشد و بزرگی و بلوغ آنها را به جان خویش خردیده است اما اینک و با کمال تأسف شاهد بی مهری این فرزندان فراموشکاریم که زحمات طاقت فرسای مام خویش را بر طاق نیسان نهاده اند و قدم شایسته ای برای رفع مشکلات عدیدهی وی که بعضاً معلول وجود خود آنهاست برنمیدارند.
بجاست که فرزندان موصوف در حد وسع خویش در حفظ و نگهداری گاهواره های خود بکوشند و سعی بلیغ نمایند تا رنگ و روی آن و روی آبرومندی به آن ببخشند.
بدون شک بندر امام خمینی و اهالی سختکوش آن نقش ارزندهای در زنجیره ی اقتصاد کشور داشته و دارند[1] لیکن متاسفانه حرکت چشمگیر و قدم شایسته ای در جهت شناسایی زوایای فراموش شدهی تاریخی و فرهنگی این شهر که یکی از دروازههای اصل ورود کالا به کشور و بزرگترین بندر میهمان نیز هست ، صورت نگرفته است، دقیقاً به همین دلیل هنگامی که یکی از اهالی در سفر به خارج از استان قصد معرفی شهر موطن خویش را به دیگران دارد، نیازمند ارائه توضیحات فراوانی در این زمینه است.
نگارنده که خود در این خاک تفتیده قدم به عرصهی گیتی نهاده است و هم در این خاک بالیده است در جهت ادای دین به زاد بوم خویش و اهالی مهربان و خونگرم و با فرهنگ آن به کتابت این مجموعه دست زده است.
برای هر چه پربارتر شدن این مجموعه سعی بسیار شده است تا هرچند به گونه ای با تاریخ و گذشته بندر امام در ارتباط بوده است (اعم از اسناد مکتوب و خاطرات و اطلاعات شفاهی معمرین) مورد استفاده قرار گیرد.
در این راه دهها جلد کتاب تاریخ وسفرنامه و مقاله مورد مطالعه و بررسی و کنکاش واقع و با غالب مطلعین در این زمینه مصاحبه به عمل آمده است.
به عنوان مثال، با صرف بیش از یکسال وقت و از میان 95 هزار برگ سند تاریخی تعداد 1411 برگ سند تاریخی، اداری استخراج گردیده است که قدمت بسیاری از آنها به بیش از هفتاد سال میرسد، ما حصل این کندوکاو انشاء الله در کتابی تحت عنوان ( بندر امام خمینی از منظر اسناد تاریخی) به چاپ خواهد رسید، ضمناً برای تجسم روشن تر بندر قدیم، با یاری جستن از اهالی، عکسهایی از بندر در ابتدای تاسیس جمع آوری و در قسمت های مختلف کتاب به چاپ رسیده است.
امید است مکتوب حاضر بتواند، همچون جرعهای، اندکی از تشنگی ذهن جویا و پویای جوانان اهل بندر که از گذشته بندر چیزی ندیده و نشیندهاند، بکاهد. از آنجا گفتهاند: فقط دیکته نانوشته، غلط ندارد، مؤلف کار خود را از عیب و نقص و اشتباه بری نمیداند، لیکن رجاء واثق دارد که اهل نظر با سعه صدر و بزرگواری خطاهای احتمالی را خواهند بخشید، و درجهت اصلاح در چاپهای بعدی و تنویر ذهن نویسنده، موارد را متذکر خواهند شد.
در اینجا جا دارد تا از تمامی کسانی که بنحوی با کمک به این حقیر، مرا در تدوین این مجموعه یاری دادند، از همین ابتدا سپاسگزاری و تشکر خویش را اعلام نمایم.
همزمان با آغاز احداث اسکلههای ششگانه بندر و همچنین کشیده شدن خط آهن شمال به جنوب در سال 1328 موج کارگران جویای کار از شهرهای مختلف کشور و بخصوص از استانهای همسایه به سوی بندر سرازیر شد و ایشان بدین ترتیب شالودة احداث بندر امام خمینی را بنیان نهادند، بافت غالب جمعیتی شهر را ترکیبی از استانهای ذیل تشکیل میداد.
در جریان جستجوهای خود در آثار مکتوب و مجموعة منابعی که حاوی اطلاعاتی در ارتباط با بندر امام بوده است به نام مرحوم ناخدا عباس دریانورد برخوردم.
این ناخدای دریادل کاپیتان نخستین ناو نیروی دریایی به نام (مظفری) بوده است، اما میتوان او را کریستف کلمب بندر نیز نامید، چرا که براساس مدارک موجود[2] ایشان کاشف راه دریایی خود موسی منتهی به بندر امام است و پیشنهاد وی منجر به احداث تأسیسات بندری در محل فعلی خود شد و بنا به گفته خود ایشان در خاطرات مکتوبی که از ایشان بجا مانده است، سالهای متمادی در بندر بسر برده است وبندر را که در آن زمان تازه متولد شده بود، برای برداشتن گامهای نخستین خود یاری داده است.
یکی از وجوه بارز این شخصیت تاریخی، ادبی، نوحههای شیوا و دلنشینی بوده است که این بزرگوار در رثای شهدای دشت کربلا سروده است و تا آخرین روزهای حیات پربار خود آنها را با لحن سوزناک خود در مجالس عزاداری امام حسین و یارانش میخوانده است.
هم اکنون نیز شاهدیم که نوحههای ناخدا عباس گرمابخش مجالس عزاداری شهدای کربلا در سرتاسر استانهای خوزستان و بوشهر میباشد.
به رغم آنکه ناخدا عباس از تحصیلات آکادمیک برخوردار نبوده است از خط خوش و قریحه سرشاری سود می برده است. در اشعاری که از وی بر جای مانده است اشاراتی به سربندر رو بندر قدیم میبینیم از جمله:
گویند به من زود چرا پیر شدی وز بندر شاپور چرا پیرشدی
بنگر رفقای رذل تو مرد شدند تو چون خر وامانده به گل گیر شدی
بیزارم از این ریاست و دفتر خویش مأیوسم از این امور و سربندر خویش
تا چند تحمل و چنین زجر کشم از این همه موذیان دور و بر خویش
نظر به خدمات تأثیر گذار ناخدا عباس به بندر، نگارنده طی نامهای خطاب به اعضای محترم شورای شهر بندر امام، از آن شورا درخواست کردهام که به خیابان، میدان و یا محلهای به یاد مرحوم ناخداعباس دریانورد نامگذاری شود.
شورای شهر محترم بندر امام خمینی
[1]- به یاد داشته باشیم، این نقش ارزنده در اقتصاد کشور، توسط اهالی و در شرایطی ایفا می شود که دمای هوا در بیش از شش ماه از سال به بالای 50 درجه سانتیگراد نیز میرسد و زندگی کردن در بندر اگر نگوئیم غیرممکن، باید بگوئیم طاقت فرسا میکند. بد نیست در اینجا اشاره ای به این مطلب که در سفرنامه با نوی سیاح انگلیسی ( ویتاسکویل) که در سال 1928 میلادی سفری کوتاه به منطقه داشته است بنماییم، آنجا که در مورد شرایط آب وهوایی منطقه سخن میگوید:
«در بیرون آفتاب سوزاندهات، کلاه آفتابگیر باید بر سر نهاد، هر چند که در ماههای فروردین- اردیبهشت ایم، اندیشه اینکه این کارگر (گرما) سراسر تابستان پیگیر است شما را میترساند، در فروردین و اردیبهشت که گرما چنین است در خرداد، تیر، مرداد چگونه خواهد بود؟ این جا یکی از داغترین جاها در جهان است، گرما به پنجاه و دو درجه می رسد و از اردیبهشت تا پایان شهریور کاهش نمیگیرد، در شهریور باد نمناک (شرجی) هم بر این کابوس میافزاید، با این همه کار سستی نمیگیرد»، با توجه به تاثیر تعیین کننده وضعیت آب و هوای منطقه بر همه شئون زندگی اهالی در بخش مربوط به آب و هوای منطقه به تفصیل به شرایط آب و هوایی بندر پرداخته ایم.
پروژه بررسی کارسنجی و زمان سنجی در 125 صفحه ورد قابل ویرایش
مقدمه
وقت و زمان از اصلی ترین عناصر در تولید و بهره وری می باشد از این رو توجه به گذر آن وجلوگیری از اتلاف زمان از دیرباز مدنظر بزرگان واندیشمندان بوده است زمان می گذرد و نمی توان از عبور آن ممانعت نمود پس برای باطل شدن آن باید از هر لحظه و دم بهره جست.
موضوع مورد بحث در این پروژه کارسنجی وزمان سنجی است.
در فصل اول، موضوع پروژه، اهداف انجام آن و محدوده زمانی و مکانی پروژه آشنا می شوید.
در فصل دوم، شناخت کامل از موضوع پروژه و تعریف و اهداف موضوع، پردازش خواهد شد.
در فصل سوم،شرکت مورد نظر و فعالیت ها و اقدامات انجام شده در آن مکان در رابطه با موضوع پروژه شرح داده خواهد شد.
در فصل چهارم ، از نتایج حاصل از انجام پروژه ، پیشنهادات و راهکارها آگاه می شوید.
فصل پنجم ، فصل ضمایم و پیوست ها می باشد.
موضوع زمان یعنی موضوعی که امید است در تمام مراحل ولحظات زندگی ما، مورد توجه و التفات واقع شود تا به امید حق، از عمر که بزرگترین نعمت الهی است در مفیدترین کار و بهترین وجه استفاده نماییم.
در سازمان ها وادارات ، موضوع زمان در سرفصل ارزیابی کار وزمان قرار می گیرد و منظور از انجام مطالعات دراین زمینه ، دست یافتن و بهره وری وکاهش هزینه ها و حذف خستگی و کسالت نسبت به کار می باشد.
یکی از مهمترین مسائلی که امروزه در کارخانجات وادارات و انواع صنایع و خدمات دردست بررسی است، بهبود بهره وری و افزایش بازدهی می باشد و به همین منظور روشی برای کمک به امر بهره وری ابداع شد، که مطالعه کار نام دارد. در مطالعه کار با تعیین روش منطقی و سریع و ساده انجام کار به کاهش هزینه ها و افزایش سود حاصل می پردازیم و از این طریق با استفاده از حداقل منابع به حداکثر سود دست می یابیم.
بطور کلی بهبود بهره وری و به ویژه بهره وری نیروی انسانی به عنوان یکی از اجزاء ضروری بهره وری به حساب می آید. با استفاده از مطالعه روشی به دنبال بهبود بهرهوری نیروی انسانی هستیم. به بیان دیگر مباحث کارسنجی و روش سنجی به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای بهبود بهره وری عوامل تولید قابل استفاده و کاربرد می باشد.
مطالعه کار عبارت است از بکارگیری تکنیک های مطالعه روش واندازه گیری کار برای بهبود کارآیی و افزایش اثربخشی در سازمان، بنابراین مطالعه کار مستقیماً با بازدهی در ارتباط است هر گاه بخواهیم با استفاده از منابع موجود بازدهی را افزایش دهیم مطالعه کار یکی از روشهای مطلوب است.[1]
اهداف انجام پروژه :
1- ایجاد یک Baseمناسب زمانی برای هر یک از جزئیات فعالیت های انجام شده منظور تعیین زمان کلی برای هر یک از فعالیت ها بدین معنی که قرار است برای هر یک از اجزا زمان تعیین شود تا اگر ترتیب و ترکیب اجزا و فعالیت ها تغییر نمود و جابجا شد بتوان زمان فرآیند را نیز سریعاً و بدون صرف زمان و انرژی به سادگی به دست آورد.
2- هدف دیگر ازمطالعه این است که با توجه به حجم کار وزمان متعلق به آن بتوان نیروی انسانی و منابع مورد نیاز را تخمین زد.
3- تعیین میزان تولید در بازه های زمانی مختلف و همچنین نقل و انتقالات صورت گرفته و سایر کارهای انجام شده در بازه زمانی درخواستی.
4- توانایی ارائه گزارش کار ودفاع از نتیجه کارها به استناد میزان کاری که براساس زمان تعیین شده انجام شده است.
5- ایجاد نظام پاداش و تنبیه براساس میزان کار افراد در مقایسه با نتایج حاصل از این پروژه
بررسی وضعیت سازمان ازلحاظ موضوع تحت بررسی :
چندی پیش در این شرکت زمان سنجی در تمامی بخش ها صورت گرفته است زمان سنجی در بخش ساخت شامپو کمک فراوانی به حذف زمان های اضافی در این خط به آنها کرده است.
افراد در این شرکت زمان سنجی را با استفاده از کرونومتر و در طی هفته های متوالی و روزهای کاری متفاوت انجام داده اند.
آنان با به دست آوردن زمان نرمال و زمان استاندارد توانستند میزان تولیدات خود را در یک بازه زمانی مشخص تعیین کنند و اکنون نیز هر چند وقت یکبار به وسیله کرونومتر تعداد تولیدات را در یک دقیقه بدست آورده و بعد به ساعت و روز تعمیم می دهند و اگر کمتر از میزان استاندارد تولیدشان باشد به دنبال برطرف کردن علت آن هستند و اگر از میزان استاندارد بیشتر باشد (این مورد اغلب خیلی کم پیش می آید) و در پی آن به کارکنان پاداش خواهند داد.
نقاط قوت:
تعیین کنندة موقعیت یک موسسه استراتژیی است که آن موسسه در قبال نیروی انسانی خود اتخاذ می کند. مدیریت تولید و عملیات معمولاً نقش بزرگی در کسب اهداف مربوط به برنامه نیروی انسانی ایفا میکند. نخستین هدف استفاده مؤثر از نیروی انسانی در حین عملیات است که این هدف اصلی برای هر موسسه است، چون هزینه نیروی کار بخشی بزرگی از هزینه محصول را تشکیل میدهد. دومین هدف طراحی مشاغل است که هم ایمنی و هم اثربخشی و هم شرایط زندگی کار مناسبی را برای کارکنان در یک جوی که بر پایه احترام متقابل است فراهم کند ایجاد تشکل های ارگونومی ملی و همکاری های منطقه ای در این زمینه یکی از موضوعات مهم و ضروری در جذب و انتقال دانش فنی در کشورهای در حال توسعه خواهد بود.
در این موسسه نیز به مسئله ارگونومی توجه شده است و صندلی هایی که برای نشستن نیروی انسانی استفاده شده است کاملاً با کار متناسب است ارتفاع صندلی تا میز کار راحتی آن و جای گذاشتن پا روی صندلی رعایت شده است.
یکی دیگر از موارد مثبتی که در این شرکت وجود دارد lay out یا چیدمان ماشین آلات است، ماشین آلات به طرز کاملاً صحیحی در کنار یکدیگر قرار گرفته اند به طوری که محصولات برای تولید کوتاهترین مسیر ممکن را طی می کنند.
یکی دیگر از نقاط قوت، تعویض کارگرانی است که کار یکنواختی دارند در این شرکت در خط قطره و شربت و … به طور کلی در خط مایعات، در قسمت هر محصول یک نفر گذارده شده و کنترل چشمی انجام میدهد صف محصولاتی که در حال عبور هستند با چشم کنترل کرده و معیوب ها را بر می دارد یا اشخاصی که کنار دستگاه اتیکت زنی ایستادهاند کارهای کاملاً خسته کننده و یکنواختی دارند که با جابجایی آنها تقریباً توانسته این یکنواختی را کاهش دهد.
مدیر برنامه ریزی این شرکت فرم هایی را تحت عنوان گزارش روزانه تولید تهیه کرده است که به همه قسمت ها تحویل داده و در پایان روز تکمیل شده آن را از مسئول بخشی می خواهد ایشان شخصی را مسئول کرده که در پایان روز این فرم ها را جمع آوری کرده و به ایشان تحویل میدهد و در واقع قبل از اینکه مدیر تولید بخواهد گزارش کار خود را بدهد مدیر برنامه ریزی از همه چیز آگاه است و به روند کار اشراف کامل دارد، که این را نیز میتوان از موارد مثبت در این شرکت در نظر گرفت.
یکی دیگر از موارد قابل توجه زمان سنجی که چند سال قبل در این شرکت انجام شده میباشد بر طبق زمان سنجی صورت گرفته به این نتیجه رسیدند که کارگران قسمت بسته بندی با توجه به تمام شرایط یکسانی که با شرکت های مشابه دارند خیلی کمتر از شرکت های دیگر بسته بندی می کنند.
وقتی علت آن را از میان کارگران جویا شدند آنها ابراز داشتند که کسی متوجه کار ما نیست کارگری که در طول روز زیاد بسته بندی میکند با کارگری که کمتر بسته بندی میکند فرقی ندارد و راهکارهایی که شرکت برای مقابله با این مشکل اندیشید این بود که هر کارگر شماره و کد خود را روی سینی دارویی که بسته بندی میکند ثبت کند در پایان روز تعداد سینی ها شمارش شده و تأثیر مستقیمی روی حقوق و پاداش کارگران داشت وقتی کارگران متوجه این موضوع و تأثیر تعداد بسته بندی روی حقوق خود شدند تعداد بسته بندی در روز را افزایش دادند.
پایان نامه بررسی و مقایسه خودپنداره نوجوانان بزهکار با نوجوانان غیر بزهکار در 99 صفحه ورد قابل ویرایش
فهرست مطالب
عنوان.................................................................................................................... صفحه
گواهی ................................................................................................................... الف
تقدیر و تشکر ....................................................................................................... ب
تقدیم ..................................................................................................................... ج
فصل اول : طرح تحقیق
مقدمه .................................................................................................................... 2
انگیزه تحقیق ......................................................................................................... 4
فایده و اهمیت تحقیق ............................................................................................ 5
اهداف تحقیق ........................................................................................................ 6
بیان مسئله ............................................................................................................ 6
موضوع تحقیق....................................................................................................... 7
فرضیه تحقیق ....................................................................................................... 7
تعریف عملیاتی تحقیق ........................................................................................... 8
فصل دوم : ادبیات (پیشینه تحقیق)
تاریخچه ای از روان شناسی نوجوانی.................................................................. 10
تعاریف نوجوانی.................................................................................................... 12
دنیای تازه افکار نوجوانی .................................................................................... 15
بزهکاری ............................................................................................................... 22
تعریف بزهکاری ................................................................................................... 25
طبقه بندی بزه ...................................................................................................... 26
دیدگاه کلاسیک ..................................................................................................... 27
نظریه یادگیری اجتماعی ....................................................................................... 28
نظریه ناکامی یا فرصتهای نابرابر......................................................................... 28
تفاوت بزهکاری و مجرم ...................................................................................... 30
عوامل خانوادگی ................................................................................................... 32
عوامل موجود در مدرسه .................................................................................... 39
عدالت برای نوجوانان ........................................................................................... 43
نظریه آنزیک در مورد تأثیر شخصیت در بزهکاری ............................................ 45
جمع بندی و نتیجه گیری ...................................................................................... 47
پیشینه تحقیق ........................................................................................................ 49
پژوهشهای معاصر................................................................................................ 51
راه های پیشگیری.................................................................................................. 53
نظریه فلاسفه یونان............................................................................................... 56
عزت نفس ............................................................................................................. 62
ابعاد عزت نفس .................................................................................................... 64
مفهوم خود ........................................................................................................... 65
ابعاد خویشتن........................................................................................................ 66
عوامل موثر بر سطح خودپنداری.......................................................................... 66
فصل سوم: روش اجرای تحقیق
تعریف جامعه آماری ............................................................................................ 72
نمونه آماری و شیوه نمونه گیری ........................................................................ 72
نوع و روش تحقیق ............................................................................................... 72
ابزارهای اندازه گیری متغیرهای تحقیق ............................................................... 72
شیوه نمره گذاری گزینه ها .................................................................................. 73
روش آماری تحقیق .............................................................................................. 74
فصل چهارم : بیان و تحلیل داده ها
تجزیه و تحلیل آماری ........................................................................................... 76
توصیف داده ها .................................................................................................... 78
نمودار شماره 1.................................................................................................... 80
جدول شماره 3..................................................................................................... 81
نمودار شماره 2................................................................................................... 82
تحلیل داده ها ...................................................................................................... 83
فصل پنجم : خلاصه بحث و نتیجه گیری
محدودیت های تحقیق ........................................................................................... 87
پیشنهادات تحقیق .................................................................................................. 87
منابع ..................................................................................................................... 88
ضمائم
آزمون خودپنداره بک ........................................................................................... 90
شیوه نمره گذاری گزینه های تست بک................................................................. 99
فصل اول :
طرح تحقیق
- مقدمه
- انگیزه تحقیق
- فایده و اهمیت تحقیق
- اهداف تحقیق
- بیان مسئله
- بیان موضوع
- فرضیه های تحقیق
- تعریف عملیاتی مفاهیم ، اصطلاحات و متغیرهای تحقیق
مقدمه
از زمانیکه انسان پا به عرصه وجود گذاشت ، تنوع در رفتار ، افکار ، احساسات و نگرشهای او چیزی بود که همواره جلب توجه کرده است . تنوع در ویژگی های شخصیتی موجب گردیده است که هر یک از افراد بشر شخصیت منحصر به فردی داشته باشند حتی در بین دوقلوهای همزاد که ظاهرا شبیه به هم هستند ، این تفاوت و افتراق در ویژگی های شخصیتی آنها کاملاً آشکار است از آنجا ئی که دوران نوجوانی یکی از مهمترین مراحل زندگی بشری است با این وجود، مرحله ای پر کشمکش و گاه دشواری در زندگی است چرا چنین است؟ اولین و آشکار ترین پاسخ این است که نوجوانی و بخصوص سالهای اول نوجوانی قبل از هر چیز ، دوران تغییرات جسمانی ، روانی و شناختی و نیز تغییر در الزامات اجتماعی است این نا عادلانه است که درست زمانی که نوجوان با سرعت بی سابقه ای بلوغ جسمانی را می گذراند ، اجتماع از او می خواهد در مستقل باشد ، روابطش را با همسالان و بزرگسالان تغییر دهد و سازگاری جنسی و آمادگی شغلی داشته باشد.( رشد و شخصیت کودک، مترجم، شهید یاسایی، سال 1370، صفحه531) نوجوان علاوه بر کنار آمدن با همه این تغییرات رشدی باید بکوشند تا هویتی برای خود کسب کنند . پاسخی برای این سوال بیابند که من کیستم ؟ (رشد شخصیت کودک،مترجم ، مهشید یاسایی، سال 1370 ، صفحه 531)
مردم غالباً در دوران های تغییرات اجتماعی، شناختی دچار اختلالات روانی و فیزیولوژیکی می شوند که موقتاً تعادل آنان را بر هم می زند. دوران اولیه نوجوانی زمانی برای تغییر سریع و نیز اختلالات روانی و روانی ـ فیزیولوژیکی است که این تغییرات و اختلالات در تعدادی از نوجوانان به درجات مختلفی بروز می کند . این اختلالات ممکن است برای گروهی از نوجوانان نسبتاً کم یا گذرا باشد ، در مورد بعضی دیگر ممکن است شدید و درمان آن مشکل باشد و از جمله اضطراب و افسردگی و… و یا داشتن شخصیت ضد اجتماعی و بزهکاری و اعمالی مانند دزدی ، حمله شدید ، تجاوز ، آدمکشی یا استفاده از مواد مخدر و یا نقض مقررات رفت و آمد در اماکن یا اوقات خاص، فرار از مدرسه ، تکرار جرم ، را پیش از سن مشخصه و یا صفات منقوش در شخصیت وی می باشد .(آلپورت و گوردون، رشد شخصیتی ، سال 1356، صفحه 92)
از رفتارهای سطحی شخصی و عادات مصلحتی او گرفته تا عمیق ترین و درونی ترین ارزشهایی که جهت او در زندگی را مشخص می کند .( الیوت وگوردون ، رشد شخصیتی ، سال 1356،صفحه 92) پس باید دانست چه عواملی باعث می شوند که نوجوانان در آن مرحلة بحرانی اعمالی را بطور عمد یا غیر عمد مرتکب شوند . از جمله بزهکاری که پاشیده شدن نظام خانواده ، فقرمالی ، عدم نظارت صحیح بر رفتارهای نوجوانان ، نداشتن وسایل تفریح سالم ، پرخاشجویی یکی از والدین و عدم تحمل رفتار آنها بوسیله نوجوانان عواملی هستند که دختران و پسران را به فرار از خانواده ، شرکت در باند نوجوانان بزهکار ، پناه بردن به اعتیاد ، دزدی و یا فحشا وا می دارند. ( بهرامی هادی ، روان شناسی نوجوانی ، سال 1358 ، صفحه 107)
انگیزه تحقیق :
از آنجایی که مطالعات اجتماعی نشان می دهد که بیشترین بزهکاران آسیب دیدگان بهنجار یک جامعة نابهنجارند یعنی افرادی که از نظر روانی ، طبیعی و بهنجارند ولی بعلت شرایط جامعه نا بهنجار دست به بزهکاری می زنند و نیز جمعیت کثیری از افراد کشورمان را نوجوان تشکیل می دهند که آینده سازان جامعه محسوب می گردند.
بنابراین رسیدگی به امور و مسایل آن باید از اولویت خاصی برخوردار باشد . با توجه به اینکه عده کثیری از نوجوانان جامعه که در آیندة نه چندان دور باید از نیروی آنها جهت سازندگی کشور استفاده شود تحت عنوان افراد مجرم و بزهکار در کانونهای اصلاح و تربیت بسر می برند. بنابراین مطالب فوق محقق را بر آن داشت تا بررسی و مقایسه بین ویژگی های شخصیتی نوجوانان بزهکار پسر با نوجوانان عادی انجام دهد تا با شناسایی بهتر ویژگی های شخصیتی این گروه بتوان خدمات راهنمایی مشاوره ای بیشتر و مطلوب تری به آنان ارائه دادواین قشر آسیب پذیر را با ذکر علل و عوامل بزهکاری یاری نمود .( قائمی، علی، شناخت و هدایت و تربیت نوجوانان و جوانان، سال 1364،ص 85)
فایده و اهمیت تحقیق :
1- دروه نوجوانی به دلیل تحولات بلوغ و ارزشها و بحران هویت ، مرحله است که در آن احتمال بروز رفتارهای بزهکارانه بمراتب بیشتر از سایر دوره های زندگی است و لزوم توجه هر چه بیشتر به بزهکاری های سنین نوجوانی از این جهت است که نوجوانان نیروی فوق العاده ای دارند که می تواند باعث ایجاد مشکلات جدی برای خود ، خانواده و اجتماع شوند.(احدی و بنی جمالی،1370)
نیز شخصیت موضوعی بحث برانگیز ، جذاب ، پیچیده و مهم می باشد که در دانش روان شناسی ازاهمیت زیادی برخوردار است و همه روانشناسانی که امروزه در ابعاد گسترده دست به پژوهش می زنند و در نهایت می کوشند تا مقوله شخصیت را که قرنهاست توجه انسانهای کنجکاو را به خود معطوف داشته است ، پرده بردارند .( احدی و بنی جمالی ،1370)
اهمیت و ضرورت اساسی این پژوهش در آن است که با اجرای این پژوهش و بر اساس آزمون خود پنداره بک اطلاعاتی را ارائه می دهد که بتوان تا حدود زیادی ویژگی های شخصیتی نوجوانان بزهکار و نوجوانان عادی را شناسایی و آنها را از این نظر با هم مقایسه کرد و در صورت تایید زمینه های پژوهش بتوان احتمال ارتکاب اعمال بزهکارانه را در افراد تا حدودی پیش بینی و اقدامات پیشگیری کننده لازم را اجرا کرد.
اهداف تحقیق :
هدف از پژوهش حاضر ، بررسی شخصیت نوجوانان بزهکار بوسیله آزمون خود پنداره بک است و اینکه از طریق مقایسه نتایج نوجوانان بزهکار با نوجوانان عادی از نظر توانایی ذهنی ـ جذابیت فیزیکی و مسائل اخلاقی ، برون گرایی ، کفایت کاری و روابط اجتماعی است را شناسایی کنیم.
محقق در نظر دارد که وجوه تمایز بین این دوگروه را بر مبنای این پرسشنامه بدست آورد .
بیان مسئله :
در زمینه بزهکاری نظریه های گوناگونی وجود دارد که هر کدام با جلوه های خاص در تلاش هستند تا علت بزهکار را منعکس کنند . چنانکه ، دورکیم بزهکاری را یک پدیده اجتماعی می داند و نرم های معیوب را به عنوان علت بزهکاری محسوب می کند و یا لمبروزو بزهکاری را با عوامل زیستی مربوط دانسته و ادعا می کند که با شناسایی وضعیت ظاهری و خصوصیات ارگانیک خواهیم توانست افراد بزهکار را از غیر بزهکار متفاوت کنیم .
در زمینه روان شناختی نیز تحقیقات فراوانی برای تبیین بزهکاری صورت گرفته است . عده ای آن را ناشی از گرایش های اجتماع ستیزی می دانند و مرحل رشد شخصیت را از دیدگاه روانی ـ جنسی تحت عنوان رویکرد روان کاوی بررسی می کنند .
برخی دیگر محیط و عوامل یادگیری را در این زمینه مؤثر می دانند وبرخی دیگر همانند موری و شوارتز انگیزه ها و نیازها را به عنوان مهمترین عامل بروز بزهکاری در نظر می گیرند .
در این تحقیق می خواهیم دریابیم آیا بین خود پنداره افراد بزهکار و افراد عادی تفاوت موجود است یا نه و اینکه آیا نگرش آنها نسبت به خود متفاوت است یا نه ؟
موضوع تحقیق :
مقایسه خود پنداره نوجوانان بزهکار با نوجوانان غیر بزهکار
فرضیه تحقیق :
بین خود پنداره نوجوان بزهکار با غیر بزهکار تفاوت وجود دارد.
1) موقعیت کودک در خانواده :
وضع کودک دریک خانواده و در خانواده های مختلف فرق می کند کودکی که تنها فرزند والدین است وضع خاصی دارد مسن ترین کودک ، کوچک ترین کودک ، کودکان متوسط و یا، دختر یا پسر بودن کودک در طرز پرورش او و نحوه ارتباط و برخورد والدین و دیگران با او کاملاً موثر است . کودکی که تنها فرزند والدین است ممکن است در اثر علاقه شدید پدر و مادر و عدم آگاهی از مبانی رشد و تربیت مثتی از حد و در مراقبت قرار گیرد و همین امر سبب عقب افتادن رشد اجتماعی و عقلانی او شود و به استقلال او لطمه وارد کرده و در مورد بزرگترین کودک نیز ممکن است والدین نتوانند وظیفه خود را درست انجام دهند .
اغلب در این گونه موارد پدر و مادر در اثر عدم آشنایی به طرز پرورش کودک مرتکب خطا و اشتباه می شوند و این اشتباهات ممکن است در رشد شخصیت کودک موثر واقع شود و در آینده مشکلاتی برای او بوجود آورد.
2) همانند سازی :
نگرشها و الگوهای رفتاری که کودکان در جریان رشد خود فرامی گیرند شبیه نگرش ها و الگوهای رفتاری که در والدین آنها دیده می شود . در مکتب روان کاوی همانند سازی به فرایند ناهشیار اطلاق می شود که فرد طی آن ویژگی های ( نگرشها، الگوهای رفتاری) فرد دیگری را برای خود سرمشق قرار می دهد . کودکان خردسال با تقلید از نگرشها و ویژگی های رفتار والدینشان احساس می کنند که مقداری از قدرت و کفایت آنها را نیز بدست آورده اند. طی فرایند همانند سازی کودکان رفتارهای گوناگونی کسب می کنند که به رشد خویشتن پنداری وجوان و نقش گزینی جنسی کمک می کنند.
3) بازیابی هویتی :
یکی از مسائل عمده که نوجوانان با آن مسئله دارند شکل گیری هویت فردی اوست نوجوانان در تلاشهای خود برای دستیابی به هویت شخصی می کوشند تا با ترکیب ارزشها و نظرات افرادی که نقش مهمی در زندگی آنها دارند (معلمان و یا والدین ،همسالان ) به تصویر یکپارچه ای از خود برسند. در مواردی که این ارزشها ناهمخوان باشند نوجوان ممکن است دچار گم گشتگی نقش شود به این معنا که نقشهای اجتماعی متفاوتی را یکی پس از دیگری بیاموزند تا سرانجام به تصویری از هویت فردی خود دست یابند.
4) نیاز به احساس ارزش :
همراه بازیستن در شرایط اجتماعی نیاز به احساس ارزش به نحو سالم و متعادل آن در انسان بوجود می آید و برای نگهداری سلامت و تعادل روانی و حتی تکامل وجودی او بسیار ضروری است . معمولا اگر به این نیاز خللی وارد شود احساس حقارت و یا خود بزرگ بینی در فرد ایجاد می گردد بدین معنی که شخص یا بسیار خود کم بین و ناراحت از خود و متزلزل می شود یا بسیار خود بزرگ بین و خود مدار و خود نما خواهد شد.
5) تجارب دوران کودکی :
در زمان طفولیت تجارب تا اندازه زیادی منحصر به روابط خانوادگی است اعضای خانواده در نظر کودک معمولاً مهمترین افراد می باشند بر اساس روابط با این افراد مهم که برجسته تریین آنها مادر است . طفل پایه های خود پنداری را استوار می نماید. هنگامی که کودک به وسیله تکلم قادر به برقراری ارتباط با دیگر افراد است خودپنداری به تدرییج صورت معینی است که خود خواهد گرفت . تصور در این موقع هنوز رسوخ نیافته و به آسانی قابل تغییر است. به تدریج که کودک رشد می کند نسبت به قضاوت دیگران درباره خود توجه بیشتری نموده خود پنداری او انعکاسی از ارزیابی های دیگران می شود . اگر این ارزیابی ها تحقیر کننده و ناپسند است کودک خود رابه همان نظر می نگرد و خود را ناچیز و حقیر بی ارزش می پندارد و بالعکس در خانواده سالمی که برای شخصیت کودک امنیت قائل می شوند کودک خود را شخص با ارزش خواهد دانست و درنتیجه آدمی مثبت، خوشبین و مفید خواهد بود. ( اسلامی نصب، اعتماد به نفس، 1373 ،88)
پایان نامه بررسی مواد رادیو اکتیو، استخراج و آماده سازی جهت استفاده در راکتورها و تولید برق در 145 صفحه ورد قابل ویرایش
فهرست مطالب
عنوان ................................................................................................................... صفحه
فصل اول: معرفی مواد پرتو زا
1-1- رادیواکتیو .................................................................................................. 2
1-1-1- اثر شیمیایی ........................................................................................... 2
1-1-2- اثر لومینسانس ( فسفرسانس) .............................................................. 2
1-1-3- اثر یونیزاسیون ..................................................................................... 2
1-2- تاریخچه و کاربرد ..................................................................................... 7
1-2-1- تاریخچه مواد رادیواکتیو....................................................................... 7
1-2-2- کاربرد مواد رادیواکتیو ........................................................................ 7
1-2-2-1- تکنولوژی هسته ای .......................................................................... 7
1-3- شیمی عناصر رادیواکتیو ........................................................................... 12
1-3-1- شیمی اورانیوم ...................................................................................... 12
1-3-2- شیمی توریوم ........................................................................................ 14
1-4- کانی شناسی اورانیوم و توریوم ............................................................... 14
1-4-1- اتونیت ................................................................................................... 14
1-4-2- کارنوتیت ............................................................................................... 15
1-4-3- توربرنیت (کالکولیت) ............................................................................. 15
1-4-4- دیگر کانیهای اورانیوم و توریم ............................................................ 15
1-5- وسایل آشکارسای رادیواکتیو ................................................................... 17
1-5-1- آشکارشازی اشعه به کمک سنتیلومتر ............................................. 17
1-5-2- آشکارسازی رادیواکتیو به کمک شمارنده گایگر ................................. 17
1-5-3- اسپکترومترهای اشعه ....................................................................... 18
1-5-4- روشهای اکتشافی اورانیوم آشکارسازی اشعه ................................ 23
1-5-4-1- امانومتری ........................................................................................ 23
1-5-4-2- ترک اچ ............................................................................................. 23
1-5-4-3- هلیوم متری ...................................................................................... 24
1-5-4-4- اتورادیوگرافی .................................................................................. 24
1-6- معرفی اورانیوم ( خواص و کاربرد ) ........................................................ 25
1-6-1- منشاء و اهمیت خطرات رادیولوژیکی ................................................... 26
1-6-2- محتوی اورانیوم سنگها.......................................................................... 29
1-6-3-1- کنگلومراها ........................................................................................ 31
1-6-3-2- ماسه سنگها ..................................................................................... 32
1-6-3-2-1- کانسارهای پنکوفکوردانت............................................................ 32
1-6-3-2-2- کانسارهای هلالی شکل ............................................................... 34
1-6-3-2-3- کانسارهای استک ........................................................................ 35
1-6-3-3- کانسارهای نوع رگه ای شکل .......................................................... 36
1-6-3-4- کانسارهای رگه ای ماگمایی ............................................................ 38
1-6-3-5- کانسارهای نوع درون ماگمایی ........................................................ 39
1-6-3-6- کانسارهای نوع کالکریت .................................................................. 40
1-6-3-7- سنگهای فسفاتیک اورانیوم دار ........................................................ 41
1-6-3-8- شیلهای سیاه دریایی اورانیوم دار ................................................... 42
فصل دوم :
2-1- کلیات اکتشاف رادیولوژی ......................................................................... 44
2-1-1- اصول فیزیکی اکتشاف اورانیوم به وسیله اندازه گیری تابش گاما....... 44
2-1-2- منتشر کننده های تابش گاما ................................................................. 45
2-1-3- فعل و انفعالات فرآیندهای پراکنش الکترومغناطیسی ............................ 52
2-1-4- تابش گاما از سریهای K40,Th, U............................................................ 54
2-1-5- منابع تابش گاما .................................................................................... 56
2-1-6- تکنیکهای نمایش داده ها ....................................................................... 57
2-2- اصول و مبانی مغناطیس سنجی ................................................................ 61
2-2-1- خواص مغناطیسی سنگها و کانیها ........................................................ 61
2-2-2- مغناطیس زمین....................................................................................... 63
2-3- اندازه گیریهای مغناطیسی هوا برد............................................................. 64
2-3-1- اندازه گیریهای مغناطیسی هوابرد......................................................... 64
2-3-2- اجزاء دستگاههای اساسی در مگنتومتری هوایی ................................ 65
2-3-3- نصب سیستم آشکارساز....................................................................... 65
2-3-4- ثبت خروجی و آشکار ساز ................................................................... 67
2-3-5- روش اندازه گیری ................................................................................ 67
2-3-6- پردازش داده ها .................................................................................... 70
2-3-7- تفسیر نتایج ........................................................................................... 71
2-3-8- فایده و محدودیتهای روش مغناطیسی هوایی ....................................... 73
2-3-9- قابلیتهای اجرایی روش مغناطیسی هوایی ............................................. 74
3-1- تاریخچه سازمان انرژی اتمی ایران .......................................................... 77
3-2- فعالیتهای انجام شده در زمینه اکتشاف اورانیوم در ایران ....................... 77
3-2-1- منطقه ساغند ......................................................................................... 77
3-2-2- منطقه گچین (بندرعباس) ....................................................................... 78
3-2-3- منطقه انارک .......................................................................................... 79
3-2-3-1- ناحیه کالیکافی .................................................................................. 79
3-2-3-2- ناحیه طالمسی .................................................................................. 79
3-2-4- منطقه جاموزیان ................................................................................... 79
3-2-5- منطقه عروسان ..................................................................................... 79
4-1- معدنکاری اورانیوم .................................................................................... 81
4-2- خصوصیات معدنکاری اورانیوم ............................................................... 81
4-3- روشهای معدنکاری اورانیوم .................................................................... 82
4-3-1- روش استخراج روباز ........................................................................... 82
4-3-1-1- ایمنی رادیولوژیکی در معادن روباز اورانیوم ................................. 83
4-3-2- روشهای استخراج زیرزمینی ................................................................ 84
4-3-2-1- روش استخراج بلوکی یا تخریب بزرگ ............................................ 85
4-3-2-2- روش استخراج با احداث طبقات فرعی ............................................. 85
4-3-2-3- روش استخراج انباره ای ................................................................. 85
4-3-2-4- روش استخراج کند و آکند ............................................................... 86
4-3-2-5- روش زیربرش و پرکردن ................................................................ 86
4-3-2-6- روش استخراج چالهای طولانی و موازی ........................................ 86
4-3-2-7- روش استخراج V.C.R......................................................................... 87
4-3-2-8- روش استخراج اتاق و پایه ............................................................... 87
4-3-2-9- روش جبهه کار کوتاه با خاکریزی .................................................. 88
4-3-2-10- روش استخراج جبهه کار طولانی .................................................. 88
5-1- آماده سازی سنگ معدن ........................................................................... 90
5-1-1- سیلو ...................................................................................................... 90
5-1-2- سنگ شکن فکی ..................................................................................... 90
5-1-3- سنگ شکن مخروطی ............................................................................. 90
5-1-4- الک متحرک نوسانی .............................................................................. 90
5-1-5- آسیاب گلوله ای دوار ........................................................................... 91
5-1-6- جداکننده مغناطیسی .............................................................................. 91
5-1-7- تیکنر ...................................................................................................... 91
5-3- استخراج اورانیم از سنگ معدن ................................................................ 91
5-2-1- فرایند لیچینگ ........................................................................................ 91
5-2-1-1- متغیرهای فرآیند .............................................................................. 93
5-2-1-1-1- اندازه سنگ معدن ........................................................................ 93
5-2-1-1-2- غلظت اسید .................................................................................. 93
5-2-1-1-3- اکسیداسیون ................................................................................ 94
5-2-1-1-4- درجه حرارت و زمان عملیات ..................................................... 94
5-2-1-1-5- وزن مخصوص و گرانروی ........................................................ 95
5-2-2- جداسازی جامد – مایع .......................................................................... 95
5-3- خالص سازی و تغلیظ ............................................................................... 96
5-3-1- استخراج با حلال ................................................................................... 97
5-3-2- تبادل یونی با رزین ............................................................................... 101
5-4- رسوب گیری ............................................................................................. 103
5-5- آبگیری و کلینه کردن ................................................................................ 104
5-6- اطلاعات مربوط به مصرف مواد شیمیایی درکارخانه نیمه صنعتی .......... 105
6-1- سیلو ........................................................................................................... 111
6-2- سنگ شکن فکی .......................................................................................... 112
6-3- تسمه نقاله .................................................................................................. 113
6-4- سنگ شکن مخروطی ................................................................................. 113
6-5- الکهای متحرک نوسانی .............................................................................. 114
6-6- آسیاب گلوله ای دوار ................................................................................ 115
6-7- طبقه بندی گننده مارپیچی .......................................................................... 117
6-8- جدا کننده مغناطیسی................................................................................... 119
6-9- تیکنر .......................................................................................................... 121
6-10- مخازن لیچینگ ......................................................................................... 122
6-11- صافی بشکه ای ....................................................................................... 123
6-12- سانتریفیوژ .............................................................................................. 124
6-13- مخلوط کننده وجدا کننده ........................................................................ 126
6-14- جریان سنج ............................................................................................. 127
6-15- رسوب دهنده .......................................................................................... 129
6-16- کوره ........................................................................................................ 129
7-1- آزمایشگاه فرآیند لیچینگ ........................................................................... 131
7-2- آزمایشگاه فرآیند خالص سازی و تغلیظ ................................................... 132
7-2-1- استخراج با حلال ................................................................................... 132
7-2-2- استخراج با تبادل یونی توسط رزین ..................................................... 134
7-3- آزمایشگاه فرایند رسوب گیری ................................................................. 134
7-4- آزمایشگاه تجزیه و تحلیل مواد ................................................................. 135
فصل هشتم : آماده سازی محصول جهت استفاده در راکتورها و تولید برق.. 138
عنوان ................................................................................................................... صفحه
1-1- رادیواکتیو .................................................................................................. 2
1-1-1- اثر شیمیایی ........................................................................................... 2
1-1-2- اثر لومینسانس ( فسفرسانس) .............................................................. 2
1-1-3- اثر یونیزاسیون ..................................................................................... 2
1-2- تاریخچه و کاربرد ..................................................................................... 7
1-2-1- تاریخچه مواد رادیواکتیو....................................................................... 7
1-2-2- کاربرد مواد رادیواکتیو ........................................................................ 7
1-2-2-1- تکنولوژی هسته ای .......................................................................... 7
1-3- شیمی عناصر رادیواکتیو ........................................................................... 12
1-3-1- شیمی اورانیوم ...................................................................................... 12
1-3-2- شیمی توریوم ........................................................................................ 14
1-4- کانی شناسی اورانیوم و توریوم ............................................................... 14
1-4-1- اتونیت ................................................................................................... 14
1-4-2- کارنوتیت ............................................................................................... 15
1-4-3- توربرنیت (کالکولیت) ............................................................................. 15
1-4-4- دیگر کانیهای اورانیوم و توریم ............................................................ 15
1-5- وسایل آشکارسای رادیواکتیو ................................................................... 17
1-5-1- آشکارشازی اشعه به کمک سنتیلومتر ............................................. 17
1-5-2- آشکارسازی رادیواکتیو به کمک شمارنده گایگر ................................. 17
1-5-3- اسپکترومترهای اشعه ....................................................................... 18
1-5-4- روشهای اکتشافی اورانیوم آشکارسازی اشعه ................................ 23
1-5-4-1- امانومتری ........................................................................................ 23
1-5-4-2- ترک اچ ............................................................................................. 23
1-5-4-3- هلیوم متری ...................................................................................... 24
1-5-4-4- اتورادیوگرافی .................................................................................. 24
1-6- معرفی اورانیوم ( خواص و کاربرد ) ........................................................ 25
1-6-1- منشاء و اهمیت خطرات رادیولوژیکی ................................................... 26
1-6-2- محتوی اورانیوم سنگها.......................................................................... 29
1-6-3-1- کنگلومراها ........................................................................................ 31
1-6-3-2- ماسه سنگها ..................................................................................... 32
1-6-3-2-1- کانسارهای پنکوفکوردانت............................................................ 32
1-6-3-2-2- کانسارهای هلالی شکل ............................................................... 34
1-6-3-2-3- کانسارهای استک ........................................................................ 35
1-6-3-3- کانسارهای نوع رگه ای شکل .......................................................... 36
1-6-3-4- کانسارهای رگه ای ماگمایی ............................................................ 38
1-6-3-5- کانسارهای نوع درون ماگمایی ........................................................ 39
1-6-3-6- کانسارهای نوع کالکریت .................................................................. 40
1-6-3-7- سنگهای فسفاتیک اورانیوم دار ........................................................ 41
1-6-3-8- شیلهای سیاه دریایی اورانیوم دار ................................................... 42
فصل دوم :
2-1- کلیات اکتشاف رادیولوژی ......................................................................... 44
2-1-1- اصول فیزیکی اکتشاف اورانیوم به وسیله اندازه گیری تابش گاما....... 44
2-1-2- منتشر کننده های تابش گاما ................................................................. 45
2-1-3- فعل و انفعالات فرآیندهای پراکنش الکترومغناطیسی ............................ 52
2-1-4- تابش گاما از سریهای K40,Th, U............................................................ 54
2-1-5- منابع تابش گاما .................................................................................... 56
2-1-6- تکنیکهای نمایش داده ها ....................................................................... 57
2-2- اصول و مبانی مغناطیس سنجی ................................................................ 61
2-2-1- خواص مغناطیسی سنگها و کانیها ........................................................ 61
2-2-2- مغناطیس زمین....................................................................................... 63
2-3- اندازه گیریهای مغناطیسی هوا برد............................................................. 64
2-3-1- اندازه گیریهای مغناطیسی هوابرد......................................................... 64
2-3-2- اجزاء دستگاههای اساسی در مگنتومتری هوایی ................................ 65
2-3-3- نصب سیستم آشکارساز....................................................................... 65
2-3-4- ثبت خروجی و آشکار ساز ................................................................... 67
2-3-5- روش اندازه گیری ................................................................................ 67
2-3-6- پردازش داده ها .................................................................................... 70
2-3-7- تفسیر نتایج ........................................................................................... 71
2-3-8- فایده و محدودیتهای روش مغناطیسی هوایی ....................................... 73
2-3-9- قابلیتهای اجرایی روش مغناطیسی هوایی ............................................. 74
3-1- تاریخچه سازمان انرژی اتمی ایران .......................................................... 77
3-2- فعالیتهای انجام شده در زمینه اکتشاف اورانیوم در ایران ....................... 77
3-2-1- منطقه ساغند ......................................................................................... 77
3-2-2- منطقه گچین (بندرعباس) ....................................................................... 78
3-2-3- منطقه انارک .......................................................................................... 79
3-2-3-1- ناحیه کالیکافی .................................................................................. 79
3-2-3-2- ناحیه طالمسی .................................................................................. 79
3-2-4- منطقه جاموزیان ................................................................................... 79
3-2-5- منطقه عروسان ..................................................................................... 79
4-1- معدنکاری اورانیوم .................................................................................... 81
4-2- خصوصیات معدنکاری اورانیوم ............................................................... 81
4-3- روشهای معدنکاری اورانیوم .................................................................... 82
4-3-1- روش استخراج روباز ........................................................................... 82
4-3-1-1- ایمنی رادیولوژیکی در معادن روباز اورانیوم ................................. 83
4-3-2- روشهای استخراج زیرزمینی ................................................................ 84
4-3-2-1- روش استخراج بلوکی یا تخریب بزرگ ............................................ 85
4-3-2-2- روش استخراج با احداث طبقات فرعی ............................................. 85
4-3-2-3- روش استخراج انباره ای ................................................................. 85
4-3-2-4- روش استخراج کند و آکند ............................................................... 86
4-3-2-5- روش زیربرش و پرکردن ................................................................ 86
4-3-2-6- روش استخراج چالهای طولانی و موازی ........................................ 86
4-3-2-7- روش استخراج V.C.R......................................................................... 87
4-3-2-8- روش استخراج اتاق و پایه ............................................................... 87
4-3-2-9- روش جبهه کار کوتاه با خاکریزی .................................................. 88
4-3-2-10- روش استخراج جبهه کار طولانی .................................................. 88
5-1- آماده سازی سنگ معدن ........................................................................... 90
5-1-1- سیلو ...................................................................................................... 90
5-1-2- سنگ شکن فکی ..................................................................................... 90
5-1-3- سنگ شکن مخروطی ............................................................................. 90
5-1-4- الک متحرک نوسانی .............................................................................. 90
5-1-5- آسیاب گلوله ای دوار ........................................................................... 91
5-1-6- جداکننده مغناطیسی .............................................................................. 91
5-1-7- تیکنر ...................................................................................................... 91
5-3- استخراج اورانیم از سنگ معدن ................................................................ 91
5-2-1- فرایند لیچینگ ........................................................................................ 91
5-2-1-1- متغیرهای فرآیند .............................................................................. 93
5-2-1-1-1- اندازه سنگ معدن ........................................................................ 93
5-2-1-1-2- غلظت اسید .................................................................................. 93
5-2-1-1-3- اکسیداسیون ................................................................................ 94
5-2-1-1-4- درجه حرارت و زمان عملیات ..................................................... 94
5-2-1-1-5- وزن مخصوص و گرانروی ........................................................ 95
5-2-2- جداسازی جامد – مایع .......................................................................... 95
5-3- خالص سازی و تغلیظ ............................................................................... 96
5-3-1- استخراج با حلال ................................................................................... 97
5-3-2- تبادل یونی با رزین ............................................................................... 101
5-4- رسوب گیری ............................................................................................. 103
5-5- آبگیری و کلینه کردن ................................................................................ 104
5-6- اطلاعات مربوط به مصرف مواد شیمیایی درکارخانه نیمه صنعتی .......... 105
6-1- سیلو ........................................................................................................... 111
6-2- سنگ شکن فکی .......................................................................................... 112
6-3- تسمه نقاله .................................................................................................. 113
6-4- سنگ شکن مخروطی ................................................................................. 113
6-5- الکهای متحرک نوسانی .............................................................................. 114
6-6- آسیاب گلوله ای دوار ................................................................................ 115
6-7- طبقه بندی گننده مارپیچی .......................................................................... 117
6-8- جدا کننده مغناطیسی................................................................................... 119
6-9- تیکنر .......................................................................................................... 121
6-10- مخازن لیچینگ ......................................................................................... 122
6-11- صافی بشکه ای ....................................................................................... 123
6-12- سانتریفیوژ .............................................................................................. 124
6-13- مخلوط کننده وجدا کننده ........................................................................ 126
6-14- جریان سنج ............................................................................................. 127
6-15- رسوب دهنده .......................................................................................... 129
6-16- کوره ........................................................................................................ 129
7-1- آزمایشگاه فرآیند لیچینگ ........................................................................... 131
7-2- آزمایشگاه فرآیند خالص سازی و تغلیظ ................................................... 132
7-2-1- استخراج با حلال ................................................................................... 132
7-2-2- استخراج با تبادل یونی توسط رزین ..................................................... 134
7-3- آزمایشگاه فرایند رسوب گیری ................................................................. 134
7-4- آزمایشگاه تجزیه و تحلیل مواد ................................................................. 135
فصل هشتم : آماده سازی محصول جهت استفاده در راکتورها و تولید برق.. 138
مقدمه
اورانیوم، عنصری کمیاب محسوب می شود. این عنصر کاربردهای ویژهای دارد؛ بنابراین تهیه، تولید و بازار مصرف آن به گونه ای خاص کنترل می شود. این عمل توسط «آژانس بین المللی انرژی اتمی»، انجام می پذیرد.
در گذشتة نه چندان دور، هر یک از کشورها جداگانه فعالیت می نمودند؛ تا اینکه آژانس مزبور پایه گذاری شد. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تحول سیاسی در شرق اروپا، کشورهای بیشتری به آژانس مزبور، پیوستند. در حال حاضر، آژانس بین المللی انرژی اتمی 120 عضو دارد؛ که کشور ما نیز یکی از آنان است.
در ایران،فعالیت های هسته ای زیر نظر سازمان انرژی اتمی انجام می شود. سازمان مزبور، از چند معاونت تشکی شده؛ که معاونت تولید سوخت هستهای، یکی از آنان است. معاونت مورد نظر، از چند واحد تشکیل می شود؛ که واحدهای اکتشاف و استخراج، سوخت و کانه آرایی دو واحد مهم آن محسوب می شوند.
واحد اکتشاف و استخراج، فعالیتهای مربوط به اکتشاف و استخراج کانسارهای اورانیوم را، به عهده دارد. واحد سوخت و کانه آرایی، در رابطه با فرآوری کانسنگ های اورانیوم دار، فعالیت می کند.
از نظر اکتشافی، فعالیت های گسترده ای انجام شده ؛ و دو سوم کشور توسط پروازهای هوایی و دورسنجی مورد بررسی قرار گرفته است؛ که این فعالیت ها همچنان ادامه دارد.
پس از کشف مناطقی که دارای معدن اورانیوم هستند مثل منطقه سلقه و معدنکاری اورانیوم و استخراج آن توسط فرآیندهای سنگ معدن آماده تغلیظ شده ، و جهت تهیه در نیروگاه های هستهای مورد استفاده قرار می گیرد. امید است که در این پروژه توانسته باشم نمایی از چرخة سوخت هسته ای در ایران را به رشته تحریر درآورده باشم.
چکیده
با توجه به مصرف روز افزون انرژی درصنایع مختلف، برای تامین انرژی مورد نیاز صنایع مختلف از منابع متفاوتی استفاده می شود.یکی از بهترین و به صرفه ترین منابع انرژی در جهان سوخت هسته ای می باشد که تولید انرژی از سوخت هسته ای در راکتورهای هسته ای صورت می پذیرد و از لحاظ مقدار تولید انرژی در مقایسه با دیگر منابع تولید انرژی سوخت هسته ای از اهمیت خاصی برخوردار است برای تفهیم این موضوع ذکر این مطلب ضروری است که حرارتی که از 500 گرم اورانیوم بدست می آید معادل حرارتی است که از 1500 تن زغال سنگ بدست میآید. بنابراین می توان گفت سوخت هسته ای یکی از بهترین و بزرگترین منابع تولید انرژی محسوب می شود. از آنجائیکه سوخت هسته ای مورد نیاز نیروگاههای هسته ای از ایزوتوپی از عنصر اورانیوم بنام اورانیوم 238 که در طبیعت فراوان یافت می شود و 99% از پوسته زمین را تشکیل می دهد تامین می شود. لذا اکتشاف این عنصر پرتوزا از اهمیت خاصی برخوردار است. مراحل مختلفی برای اکتشاف این عنصر استراتژیک طی می شود تا در نهایت به مناطق محدود امید بخش رسید. در مراحل اولیه ابتدا بررسی می شود که کانی سازی اورانیوم از لحاظ زمین شناسی در چه مناطقی می تواند وجود داشته باشد، بعد از مطالعات اولیه با توجه به این مطلب که عناصر سنگینی مثل اورانیوم در طبیعت از نظر ساختمان اتمی ناپایدار هستند ودائماً تمایل دارند که به حالت پایدار برگردند. این گرایش باعث تولید اشعة گاما، آلفا و بتا میشود. بیشترین تشعشات این عناصر اشعه گاما است و این اشعه نیز بوسیله شمارنده، سنتیلومتر، اسپکترومتر و سایر دستگاهها قابل اندازه گیری هستند.لذا برای پیدا کردن مناطقی که احتمال وجود عناصر رادیواکتیو در آنها وجود دارد. اشعه گاما را ابتدا دروسعت زیاد توسط اندازه گیری های هوایی توسط هواپیما یا هلی کوپتر برای مناطق وسیع وبزرگ تعیین می کنند. نتیجه این رادیومتری این عناصر می باشد. با پردازش و تفسیر دانسته های رادیومتری هوایی در محدوده هایی که با توجه به رادیومتری هوایی امید بخش تشخیص داده شد، عملیات رادیومتری زمینی و اندازه گیری اشعه گامای عناصر در مقیاس کوچکتر وزمینی انجام می شود تا در نهایت بعد از مراحل اکتشاف مقدماتی و تفضیلی و با حفر گمانه ها و تخمین ذخیره به کانسارهای اقتصادی اورانیوم رسید. پس از عملیات اکتشاف تفضیلی،مرحله بهره برداری و استخراج سنگهای حاوی اورانیوم صورت میگیرد. در مرحله بعدی با فرآوری این سنگها توسط روشهای مختلف از جمله خردایش و آسیاب آنها، فلوتاسیون و لیچینگ کانیهای اورانیوم از سنگهای باطله جدا شده و بصورت یک کیک زرد رنگی از سنگها استحصال می شود. در مراحل بعدی این کیک زرد تحت عملیات غنی سازی انجام می گیرد و به اورانیوم غنی شده که همان سوخت هسته ای است تبدیل می شود. در این حالت اشعه گاما بسیار قوی است. اشعه های گاما از نظر منشاء تولید به دو دسته تقسیم می شوند:
1- منشا اول سنگ طبیعی یا منابع طبیعی است.
2- منشاء دوم تولیدات صنعتی می باشد مثل اورانیوم غنی شده برای مصرف در راکتورها.
اورانیوم طبیعی اشعه گامای ضعیفی دارد، اما اشعه گامای چشمههای مصنوعی، گامای فوق العاده قوی دارد. عمده مصرف اورانیوم غنی شده بصورت سوخت هسته ای در راکتورهای هسته ای برای تولید برق می باشد. اما مصارف دیگری نیز دارد که از جمله مصرف در راکتورهای تحقیقاتی برای مطالعات هسته ای می باشد. از این فرآورده برای مصارف دیگر از جمله تولید رادیو داروها برای اندام و سلولهای سرطانی که فقط در آنها جذب می شود و آنها را از بین می برد نیز استفاده می کنند، رادیوداروها در راکتورهای تحقیقاتی بدست می آیند. مصرف دیگر استفاده از اشعه گامای حاصل از شکافت هسته ای در راکتورهای تحقیقاتی است که از این اشعه ای گاما برای مصارف پزشکی، کشاورزی و تولید رادیو داروها استفاده می کنند و مخربترین کاربرد آن استفاده از این منبع انرژی هسته ای در بمبهای اتمی و ویرانگر با شدت تخریب بالا می باشد.
با توجه به کاربردهای مخلتف عناصر رادیواکتیو و هم چنین تولید انرژی زیاد توسط سوخت هسته ای در راکتورهای هسته ای، بنابراین برای تولید بهینه و انرژی مقرون به صرفه تر از دیگر منابع با توجه به منابع گسترده و عیار بالای اورانیوم در محدوده هایی از کشورمان ایران، می توان برای تولید انرژی در دامنه زیاد از سوخت هسته ای استفاده کرد که برای این کار تاسیس نیروگاه های هسته ای مختلف در کشور از جمله نیروگاه اتمی بوشهر در حال اجراء می باشد و برای تامین سوخت هسته ای این نیروگاهها باید منابع اورانیوم موجود در کشورمان شناسایی و بعد از طی مراحل مختلفی اکتشافی و استخراجی تبدیل به سوخت هسته ای نیروگاهها و راکتورهای هسته ای مختلف در کشور از جمله نیروگاه اتمی بوشهر در حال اجراء ی باشد و برای تامین سوخت هسته ای این نیروگاهها باید منابع اورانیوم موجود در کشورمان شناسایی و بعد از طی مراحل مختلفی اکتشافی و استخراجی تبدیل به سوخت هسته ای نیروگاهها و راکتورهای تحقیقاتی برای مصارف دیگر شود. با راه اندازی نیروگاههای هسته ای در کشور می توان به تولید انرژی زیادی که از این روش بدست می آید دست یافت. البته باید به این نکته مهم توجه داشت که این امر با ضریب ایمنی بالایی صورت پذیرد زیرا خطر احتمالی یک نیروگاه هسته ای بزرگ کمتر از یک بمب اتمی نیست، بنابراین باید تمام نکات و زوایای ایمنی و بروز خطر احتمالی در نظر گرفته شود تا فجایعی مثل انفجار نیروگاه اتمی چرنوبیل روسیه هیچگاه در جهان تکرار نشود.
-1- آزمایشگاه فرایند لیچینگ
اصولاً اجرای پروژه های متالوژیکی بر روی نمونه کان سنگ های اورانیوم، ابتدا بطور کامل در آزمایشگاهها ارزیابی میشود و در نهایت، پیشرفت و تکمیل نتایج حاصل از کار آزمایشگاهی است که اطلاعات لازم فنی جهت مناسب ترین روش علمی و عملی فرایند استخراج اورانیوم از کان سنگ را در مقیاس صنعتی ارائه میدهد. از این نظر، پیشرفت تکنولوژی همیشه از نتایج مطلوب آزمایشگاهی، پروژه ای با ارزش است.
بدین لحاظ، پس از ارزیابی های مقدماتی کان سنگ در آزمایشگاههای مربوط از نظر سنگ نگاری، مورفولژی[1]، کانی شناسی و تعیین و اندازه گیری کمیت های فیزیکی و شیمیایی، نخستین مرحلة فرایند شیمیایی تغلیظ اورانیوم (لیچینگ) شروع می گردد.
نقش آزمایشگاه فرایند لیچینگ در واقع، بررسی و تجزیه و تحلیل عوامل اساسی در تداوم مؤثر فرایند فوق میباشد. روش متعارف جهت دستیابی به بهترین شرایط برای فرایند لیچینگ در واقع ثابت گرفتن کلیة عوامل، به استثنای یک مورد و انجام آزمایشهای لازم بر روی آن با دامنه تغییرات محدود میباشد. پس از انجام آزمایشهای موردنیاز و مقایسة نتایج بدست آمده با یکدیگر، بهترین نتیجه جهت عامل متغیر مشخص می گردد. عوامل مؤثر در این ارتباط عبارت است از :
الف- غلظت و میزان اسید،
ب- قابلیت هدایت الکتریکی، PH
ج- دمای واکنش،
د- مدت زمان،
هـ- نوع اکسیدان ها.
و- سطح و ابعاد دانه ها،
ز- وزن مخصوص مخلوط و
ح- سرعت بهمزن.
نتایج حاصله از آزمایشها به قسمت مهندسی فرایند گزارش گردیده که واحد مزبور با در دست داشتن اطلاعات فوق اقدامات لازم را به عمل میآورد.
لازم به تذکر است که آزمایشهای مزبور همگی در ارتباط با فرایند لیچینگ اسیدی میباشد. سایر وظایف عمده آزمایشگاه در این حیطه، مرتبط با شناخت عوامل ترمودینامیکی و فیزیکوشیمیایی در لیچینگ کربناتی و نیز لزوم شستشو در فشار و لیچینگ چند مرحله ای است. امکان کاربرد تکنیک جدید در لیچینگ تپه ای[2]، تراوشی[3] و باکتریال[4]نیز از مواردی است که می بایست در آزمایشگاه شیمی دقیقاً، مورد بررسی قرار گرفته تا بر اساس اطلاعات حاصله، به مناسب ترین روش استخراج سنگ معادن مخلتف که از دیدگاه اقتصادی نیز مقرون به صرفه باشد، دست یافته و آنرا در مقیاس صنعتی بکار گرفت.
7-2- آزمایشگاه فرایند خالص سازی و تغلیظ
اصولاص، تصفیه و خالص سازی اورانیم به دو روش استخراج با حلال و استخراج با تبادل یونی توسط رزین به انجام می رسد.
7-2-1- استخراج با حلال
روش تصفیه با حلال برای خالص سازی مواد بخصوص از زمان بکارگیری اورانیم به عنوان مادة مولد انرژی تکامل و رواج زیادی پیدا کرده، و فرایندهای مختلفی در سطح صنعتی تدوین گردیده است؛ تکنیک تصفیه با حلال دارای سه مرحله به شرح زیر میباشد:
الف- استخراج با حلال[5] ،
ب- شستشوی ناخالصی ها از حلال[6] و
ج- بازیابی مادة خالص از حلال.
طبیعت تصفیه فلزات با حلال و تشکیل کمپلکس های قابل انتقال به فاز آلی از اهمیت اساسی برخوردار بوده و در نتیجه، منطقی است که چگونگی انتقال فلز به فاز آلی را بر اساس ماهیت شیمیایی آن طبقه بندی کرد. در این طبقه بندی به طور کلی سه نوع انتقال صورت می پذیرد:
1- گروهی که با فلز تولید یک مادة قابل انتقال به فاز آلی میکند.
2- دسته ای که تشکیل تجمع یونی می دهد،[7]
3- رده ای که باعث پوشیده شدن فلز با مولکولهای مواد حلال می گردد[8]
شرایط و پارامترهای فرایند تصفیه با حلال در آزمایشگاه تعیین شده و عبارت است از:
1- ظرفیت جذب فلز[9]
2- غلظت حلال در رقیق کننده،
3- نسبت حجمی فازها[10]
4- تعیین مراحل استخراج و بازیابی
5- سرعت انتقال اورانیم و در نهایت تعیین زمان تماس لازم
6- اثر حرارت در استخراج
7- ضریب تقسیم
8- پارامترهای سینتیکی
9- حالات فیزیکی مواد
10- ضریب سرعت استخراج[11] و
11- سرعت استخراج[12].
با مشخص گردیدن عوامل مذکور، اطلاعات لازم برای تصفیه اورانیوم محلول های لیچینگ جمع آوری شده و منحنی تعادلی موردنیاز ترسیم می گردد.
اطلاعات بدست آمده در اختیار مهندسی فرایند قرار گرفته و اقدامات بعدی صورت می پذیرد.
7-2-2- استخراج با تبادل یونی توسط رزین
شرایط و عوامل مؤثر در فرایند تصفیه با رزین علاوه بر شرایط شیمیایی که قبلا در رابطه با فرایند استخراج با حلال ذکر شد، موارد زیر را نیز در برمی گیرد:
1- شرایط فیزیکی محلول های اورانیم دار،
2- عوامل مربوط به جذب[13] و پاکیزه سازی رزین
3- اطلاعات مربوط، حجم سیالات لازم برای استخراج و بازیابی،
4- تعیین نقطة پیدایش اورانیوم از انتهای ستون رزین به هنگام جذب[14] و
5- وجود موام مزاحم قابل استخراج و مواد مسموم کنندة رزین و چگونگی برطرف کردن آنها برای استفاده مجدد از رزین
7-3- آزمایشگاه فرآیند رسوب گیری
مروری بر سوابق عملیات رسوب گیری از محلول های حاوی اورانیوم نشان میدهد که قبل از ابداع و بکارگیری تکنیک های جدید در تصفیه و پالایش محلول های لیچینگ، انجام عمل رسوب گیری شامل فرایندهای شیمیایی پیچیده و پرهزینه ای در حذف عناصر همراه و مزاحم بوده است. با وجود این، هنوز نیز می بایست مراقبت ها و دقت های خاص و تکنیک های ویژه در این مرحله مبذول گردد تا محصول حاصل از این مرحله پس از عمل آب گیری و خشک کردن و تکلیس آن در دمایی مناسب بتواند به عنوان محصول حد واسط خوب در تهیة اکسیدنهایی اورانیم Uo2 بکار گرفته شود.
محلول های حاوی اورانیم حاصل از مرحله لیچینگ عمدتاً دارای دو ویژگی اسیدی یا قلیایی است و چنانچه همین خصوصیات محلول بعد از عبور از رزین های تبادل یونی یا در استخراج با حلال نیز حفظ شود، می بایست دو روش عمل متفاوت در رابطه با محلول های تصفیه شده «اسیدی» و یا «قلیایی» بکار گرفته شود.
رسوب گیری از محلول های قلیایی بسته به نوع ماده رسوب دهنده به سه دسته تقسیم میشود:
الف- افزایش یک باز قوی،
ب- اسیدی کردن، خروج گاز CO2 و سپس خنثی سازی با یک باز، و
ج- احیا با هیدروژن.
روش دیگری نیز موسوم به روش ویژه موجود است که طی آن در محلول های لیچینگ (تحت فشار) با استفاده از کربنات آمونیم جهت خارج ساختن آمونیاک و دی اکسید کربن عمل عریان سازی با بخار صورت میگیرد.
رسوب گیری از محلول های اسیدی به دو روش زیر صورت می پذیرد:
1- کاربرد یک باز نظیر آهک، سود سوزآور، اکسید منیزیم و آمونیاک، و
2- بهره گیری از آب اکسیژنه.
نکته ای که در عمل رسوب گیری حائز اهمیت است، بکارگیری صحیح داده های آزمایشگاهی جهت طراحی و ساخت مخازن مخلوط کننده، کنترل و تنظیم PH محیط رسوب، کنترل حجم ورودی محلول ها و مواد رسوب دهنده به سیستم، کنترل دما و نیز دور مناسب بهمزن مخازن و … میباشد.
پایان نامه بررسی مدارهای الکترونیکی در 149 صفحه ورد قابل ویرایش
فهرست
عنوان صفحه
1-1: مقدمه...........................................................................................................
1-2: کمیات اساسی الکتریکی................................................................................
1-2-1: بار...........................................................................................................
1-2-2: جریان......................................................................................................
1-2-3: ولتاژ........................................................................................................
1-2-4: توان الکتریکی..........................................................................................
1-2-5: مقاومت....................................................................................................
1-3: اتصال سری مقاومتها......................................................................................
1-4: اتصال موازی مقاومتها................................................................................
1-5: منابع.............................................................................................................
1-5-1: منبع ولتاژ................................................................................................
1-5-2: منبع جریان..................................................................................................
1-6: قانون ولتاژ کیرشهف (KVL).......................................................................
1-7: مقسم ولتاژ...................................................................................................
1-8: مقسم جریان................................................................................................
1-9: مدارهای مختلط...........................................................................................
1-10: زمین مدار..................................................................................................
مسائل فصل 1.......................................................................................................
فصل دوم: جریان متناوب..........................................................................................
2-1: موج سینوسی...............................................................................................
2-2: فرکانس........................................................................................................
2-3: مقدار متوسط...................................................................................................
2-4: قوانین اهم در مدارهای AC........................................................................
2-4-1: فاز...........................................................................................................
2-5: فازور...........................................................................................................
2-6: اعداد مختلط.................................................................................................
2-7: ساده کردن اعداد مختلط.............................................................................
2-8: موج پالس.....................................................................................................
2-9: موج مثلثی.....................................................................................................
مسائل فصل دوم...................................................................................................
فصل سوم روشهای تحلیل مدار...........................................................................
3-1: تبدیل منابع...................................................................................................
3-2: قضیه جمع آثار............................................................................................
3-3: روش ولتاژ گره ها.......................................................................................
3-4: روش جریان مش.........................................................................................
3-5: روش تونن...................................................................................................
3-6: روش نورتن.................................................................................................
3-7: انتقالی حداکثر توان به بار...........................................................................
مسائل فصل 3.......................................................................................................
فصل چهارم: وسایل اندازه گیری.........................................................................
4-1: ولتمتر...........................................................................................................
4-2: آمپرمتر........................................................................................................
4-3: اهم متر.........................................................................................................
4-4: تست کردن قطعات الکتریکی........................................................................
4-4-1: سیم.........................................................................................................
4-4-2: مقاومت....................................................................................................
4-4-3: سلف........................................................................................................
4-4-4: خازن.......................................................................................................
4-5: اسیلسکوپ....................................................................................................
مسائل فصل چهارم...............................................................................................
فصل پنجم: خازن و سلف در جریان مستقیم........................................................
5-1: خازن............................................................................................................
5-2: خازن در جریان مستقیم..............................................................................
5-3: شارژ خازن..................................................................................................
5-4: دشارژ خازن................................................................................................
5-5: به هم بستن خازنها......................................................................................
5-6: سلف.............................................................................................................
5-7: سلف در جریان مستقیم...............................................................................
5-8: تغییرات جریان در سلف..............................................................................
5-9: به هم بستن سلف ها....................................................................................
مسائل فصل پنجم..................................................................................................
فصل ششم: خازن و سلف در جریان متناوب.......................................................
6-1: مدارهای RC................................................................................................
6-1-1: مدارهای RC موازی ...................................................................................
6-2: مدارهای RL................................................................................................
6-2-1: مدار RL سری........................................................................................
6-2-2: مدار RL موازی......................................................................................
مسائل فصل ششم.................................................................................................
فصل هفتم: مدارهای RLC....................................................................................
7-1: RLC سری.......................................................................................................
7-1-1: فرکانس تشدید مدار سری......................................................................
7-2: RLC موازی.................................................................................................
7-2-1: فرکانس تشدید در RLC موازی..............................................................
7-3: پهنای باند.....................................................................................................
مسائل فصل هفتم..................................................................................................
فصل هشتم ترانسفورماتورها....................................................................................
8-1: اندوکتانس متقابل.........................................................................................
8-2: توان..............................................................................................................
8-3: بازتاب امپدانس............................................................................................
مسائل فصل هشتم................................................................................................
فصل نهم: سیستم های چند فازه...........................................................................
9-1: سیستم تک فاز.............................................................................................
9-2: سیستم سه فاز.............................................................................................
9-3: توان در مدارهای سه فاز............................................................................
مسائل فصل نهم:.......................................................................................................
فصل 10: موتور و ژنراتورهای DC.....................................................................
10-1: موتورهای DC...........................................................................................
10-2: معرفی موتورهای DC...............................................................................
10-3: انواع موتورهای DC..................................................................................
10-4: مدار معادل موتورهای DC.......................................................................
10-5: موتورهای DC تحریک مجزا و موازی......................................................
10-6: مشخصه پایانه ای موتور DC موازی.......................................................
10-7: معرفی ژنراتورهای DC............................................................................
10-8: ژنراتور تحریک مجزا................................................................................
10-9: مشخصات پایانه ای ژنراتورهای تحریک مجزا.........................................
10-11: کنترل ولتاژ پایانه ای..............................................................................
10-12: ژنراتور dc موازی..................................................................................
10-13: موتورهای سنکرون................................................................................
10-14: مدار معادل موتور سنکرون...................................................................
10-15: موتور سنکرون از دید میدان مغناطیسی................................................
10-16: کار موتور سنکرون در حالت پایدار.......................................................
10-17: سختی مشخصه گشتاور در سرعت موتور سنکرون.............................
10-18: اثر تغییرات بار روی موتور سنکرون.....................................................
10-19: نمودار فیزوری ژنراتور سنکرون..........................................................
10-20: ژنراتور سنکرون....................................................................................
10-21: ساختمان ژنراتور سنکرون.....................................................................
10-22: سرعت و چرخش ژنراتور سنکرون.......................................................
10-23: اندازه گیری پارامترهای مدل ژنراتور سنکرون.....................................
10-23-1: نسبت اتصال کوتاه.............................................................................
10-24: اثر تغییرات جریان میدان بر موتورهای سنکرون..................................
10-25: موتور سنکرون کم تحریک و موتور سنکرون پر تحریک......................
مسائل.........................................................................................................................
فصل اول
مبانی مدارهای الکتریکی
1-1 : مقدمه
اجزا واحدها در سیستم SI به صورت اعشاری است. برای مشخص کردن توان های ده، پیشوندهای خاصی همراه واحدهای این سیستم به کار می رود. این پیشوندها عبارتند از:
پیکو (P و 12-10) کیلو (K و 103)
نانو (n و 9-10) مگا (M و 106)
میکرو گیگا (G و 109)
میلی سانتی (C و 2-10)
1-2 : کمیات اساسی الکتریکی
1-2-1- بار
می دانیم که در یک اتم، الکترون بار منفی و پروتون بار مثبت دارد و بار یک الکترون با بار یک پروتون برابر است. واحد بار الکتریکی کولن (C) است. یک کولن برابر بار 108*24/6 الکترون است. یعنی یک الکترون دارای بار C 19-10*6/1 است.
1-2-2- جریان
بار متحرک نشان دهنده جریان است. جریان در یک مسیر مجزا، مثلاً یک سیم فلزی، علاوه بر مقدار، جهت نیز دارد. جریان، آهنگ عبور بار از یک نقطه در یک جهت خاص است.
پس از مشخص کردن یک جهت مرجع، کل باری که از زمان t=0 به بعد از یک نقطه مرجع در آن جهت عبور کرده را q(t) می نامیم. آهنگ عبور بار در لحظه t برابر است. با کاهش فاصله میتوان نوشت:
(1-1)
جریان، برابر آهنگ زمانی عبور بار مثبت از یک نقطه مرجع در یک جهت مشخص است. جریان را با i یا I نشان میدهیم. بنابراین:
(1-2)
واحد جریان آمپر (A) است. یک آمپر، انتقال بار با آهنگ 1 کولن بر ثانیه را نشان میدهد. برای به دست آوردن باری که در فاصله t0 تا t منتقل شده، میتوان از رابطه 1-3 استفاده کرد:
(1-3)
1-2-3- ولتاژ
هر عنصر را به صورت یک شکل دارای دو پایانه یا دو سر نشان میدهیم. (شکل 1-1)
فرض کنید جریانی به پایانه A عنصر مداری شکل 1-1 وارد شده و از پایانه B خارج میشود. برای عبور این جریان، باید مقداری انرژی صرف شود. در این صورت
می گوییم بین دو پایانه B , A ، اختلاف پتانسیل یا ولتاژ الکتریکی وجود دارد. بنابراین ولتاژ روی یک عنصر، معیاری از کار لازم برای عبور بار از طریق آن است. ولتاژ یا اختلاف پتانسیل بنابر تعریف عبارت است از کار انجام شده برای انتقال بار q از یک نقطه به نقطه دیگر. یعنی:
(1-4)
که در آن v اختلاف پتانسیل بر حسب ولت (v)، w کار انجام شده و q بار الکتریکی است.
1-2-4- توان الکتریکی
توان آهنگ مصرف انرژی است. اگر برای انتقال 1 کولن بار از یک عنصر، 1 ژول انرژی مصرف شود، توان لازم برای انتقال یک کولن بار در ثانیه، یک وات خواهد بود. رابطه توان را میتوان به صورت رابطه 1-5 نوشت:
(1-5) p=v .i
که p توان الکتریکی بر حسب وات (w) است. یعنی یک وات برابر یک ولت آمپر است.
1-2-5- مقاومت
هر عنصر مداری که در آن انرژی تلف شود، معمولاً ولتاژ دو سرش با جریان گذرنده از آن متناسب است. یعنی:
(1-6) V=RI
که R ثابت تناسب است و مقاومت آن عنصر میباشد. واحد مقاومت اهم است و رابطه 1-6 قانون اهم نام دارد.
شکل 1-2 علامت مداری یک مقاومت را نشان میدهد.
در یک مقاومت، جریان از نقطه با پتانسیل بیشتر به نقطه با پتانسیل کمتر جاری می گردد. معمولاً پتانسیل بیشتر را با علامت + و پتانسیل کمتر را با علامت - نشان می دهند. مقاومت، یک عنصر مصرف کننده انرژی الکتریکی است. یعنی توان در آن تلف میشود. توان تلف شده در یک مقاومت از رابطه 1-7 به دست میآید.
(1-7)
عکس مقاومت را رسانایی می گوئیم و با G نشان میدهیم. بنابراین:
(1-8)
واحد رسانایی مهو یا زیمنس است.
1-3- اتصال سری مقاومت ها
منظور از سری کردن مقاومت ها آن است که آنها را به صورت زنجیره ای و سر به سر به هم وصل کنیم. در اتصال سری فقط یک مسیر برای عبور جریان به وجود میآید و لذا از تمامی مقاومت ها جریان یکسانی می گذرد. شکل 1-3 اتصال سری مقاومت ها را نشان میدهد.
میتوان تعدادی مقاومت سری را ساده کرد و به جای آنها یک مقاومت گذاشت. این مقاومت را مقاومت کل یا مقاومت معادل می گوییم. اگر مقاومت های Rn , … , R2, R1 به صورت سری به هم متصل باشند، مقاومت معادل آنها از رابطه 1-9 به دست میآید.
(1-9)
مثال 1-1
در مدار شکل 1-4 مقدار مقاومت کل را حساب کنید.
حل :
1-4- اتصال موازی مقاومت ها
هرگاه دو یا چند مقاومت در یک مدار الکتریکی از دو سر به هم متصل باشند آنها را موازی می گوئیم. در اتصال موازی مقاومت ها، ولتاژ تمام مقاومت ها با هم برابر است. شکل 1-5 اتصال موازی مقاومت ها را نشان میدهد.
هرگاه چند مقاومت با هم موازی شوند، مقاومت کل کاهش می یابد. مقاومت معادل چند مقاومت موازی از رابطه 1-10 به دست میآید:
(1-10)
مثال 1-2
مقاومت کل (معادل) بین دو نقطه B , A را در شکل 1-6 حساب کنید.
حل :
مثال 1-3
معادل دو مقاومت موازی R2 , R1 از چه رابطه ای به دست می آید؟
حل
مثال 1-4
در مثال 1-3 اگر مقاومت های R2 , R1 با هم برابر باشند مقاومت معادل را حساب کنید.
حل
بنابراین مقاومت معادل دو مقاومت مساوی، نصف آن مقاومت است. اگر n مقاومت مساوی را به صورت موازی به هم ببندیم مقاومت معادل برابر خواهد بود.
معمولاً دو مقاومت موازی R2 , R1 را به صورت نشان میدهیم.
مثال 1-5
مقاومت معادل مدار شکل 1-7 را حساب کنید.
حل
1-5- منبع ولتاژ
1-5-1- منبع ولتاژ
منبع ولتاژ دارای یک پایانه مثبت و یک پایانه منفی است. انرژی از طریق ترمینال منفی به الکترونها اعمال می گردد و آنها را از طریق یک هادی (سیم) به ترمینال مثبت سوق میدهد. در نتیجه جریان به مصرف کننده ای که در مسیر سیم قرار دارد می رسد و انرژی به آن منتقل میشود.
منابع ولتاژ به دو صورت منبع ولتاژ مستقیم (DC) و منبع ولتاژ متناوب (AC) وجود دارند. منبع ولتاژ مستقیم یک ولتاژ ثابت تولید میکند. به عبارت دیگر ولتاژ دو سر پایانه های آن همیشه یک مقدار ثابت است. شکل 1-8 علامت مداری یک منبع ولتاژ مستقیم را نشان میدهد.
اگر جهت جریان را عکس جهت حرکت الکترون در نظر بگیریم، جهت جریان در منبع ولتاژ شکل 1-8 از B به A خواهد بود.
منابع ولتاژ متناوب در فصل های آینده توضیح داده خواهد شد.
1-5-2- منبع جریان
یک منبع جریان، مقدار جریان ثابتی تولید میکند. علامت مداری منبع جریان در شکل 1-9 نشان داده شده است.
1-6- قانون ولتاژ کیرشف (KVL)
قانون ولتاژ کیرشف بیان می دارد که مجموع ولتاژها در یک مسیر بسته برابر صفر است. یا به عبارت دیگر مجموع افتهای ولتاژ در یک مسیر بسته مساوی با ولتاژ کل منبع تغذیه میباشد. هنگامیکه در یک مسیر بسته حرکت می کنیم پلاریته یا جهت ولتاژ باید در نظر گرفته شود. بنابراین میتوان در یک مسیر بسته اگر از پلاریته مثبت یک عنصر به پلاریته منفی آن وارد شدیم، ولتاژ را با علامت منفی و اگر از پلاریته منفی به پلاریته مثبت عنصر حرکت کردیم، ولتاژ را با علامت مثبت نشان داد. این علامت گذاری قراردادی است و میتوان علامت ولتاژ را برعکس نیز در نظر گرفت.
10-20- ژنراتورهای سنکرون:
ژنراتورهای سنکرون یا آلترناتورها ، ماشین های سنکرونی هستند که برای تبدیل توان مکانیکی به توان الکتریکی ac به کار می روند. در این جا به بررسی کار ژنراتورهای سنکرونی هم در حالتی که به تنهایی کار میکنند و هم در حالتی که همراه ژنراتورهای دیگر کار میکنند اختصاص دارد.
10-21- ساختمان ژنراتور سنکرون:
در ژنراتور سنکرون یک جریان dc به سیم پیچی روتور اعمال میشود که میدان مغناطیسی روتور را تولید می نماید. روتور ژنراتور نیز توسط یک محرک اولیه به گردش در میآید و به این ترتیب یک میدان مغناطیسی دوار درون ماشین ایجاد می گردد. این میدان مغناطیسی دوار در سیم پیچی های استاتور ژنراتور یک مجموعه ولتاژ سه فاز القا میکند. سیم پیچی میدان و آرمیچر دو اصطلاح متداول هستند که برای توصیف سیم پیچی های ماشین به کار می روند. به طور کلی اصطلاح «سیم پیچی» به سیم پیچی هایی اطلاق میشود که میدان مغناطیسی اصلی ماشین را تولید میکند. و اصطلاح «سیم پیچی آرمیچر» به سیم پیچی هایی اطلاق میشود که ولتاژ اصلی در آن القا میشود. در ماشینهای سنکرون، سیم پیچی های میدان بر روتور قرار دارند. پس عبارت های «سیم پیچی روتور» و «سیم پیچی میدان» را میتوان به جای هم به کار برد. عبارت های «سیم پیچی آرمیچر» نیز وضعیت مشابهی دارند. روتور ژنراتور سنکرون اساساً یک الکترومغناطیس بزرگ است. قطب های مغناطیسی روتور میتوانند ساختمان برجسته و یا صاف داشته باشند. قطب برجسته به قطب مغناطیسی گفته میشود که نسبت به سطح روتور پیش آمادگی دارد. از سویی دیگر، قطب صاف قطب مغناطیسی ای است که با سطح روتور هم سطح باشد.
10-22- سرعت چرخش ژنراتور سنکرون:
ژنراتورهای سنکرون طبق تعریف سنکرون و یا همزمان اند. به این معنی که فرکانس الکتریکی تولید شده با سرعت چرخش مکانیکی ژنراتور همزمان است. روتور ژنراتور سنکرون یک الکترومغناطیس است که به آن جریان dc اعمال می گردد. میدان مغناطیسی روتور همراه با چرخش روتور می چرخد. پس بین سرعت چرخش میدان مغناطیسی ماشین و فرکانس الکتریکی استاتور رابطه ای به صورت زیر باشد.
رابطة (1)
که در این رابطه، fc فرکانس الکتریکی برحسب Hz ،nm سرعت مکانیکی میدان مغناطیسی برحسب (= سرعت روتور ماشین سنکرون) و P تعداد قطب ها میباشد.
چون که روتور با همان سرعت میدان مغناطیسی می چرخد این معادله سرعت چرخش روتور را به فرکانس الکتریکی حاصل مربوط میکند. توان الکتریکی در فرکانس 50 یا 60 هرتز تولید میشود. پس ژنراتور باید با سرعت ثابتی که به تعداد قطب های ماشین بستگی دارد بچرخد.
ولتاژ داخلی تولید شده در ژنراتور سنکرون:
ولتاژ داخلی تولید شدة EA مستقیما با شار و سرعت متناسب است. یعنی که K ثابت مربوط به ساختمان ماشین میباشد. و خود شار تابعی از جریان میدان روتور است رابطة بین جریان میدان IF و شار مطابق شکلی است که ملاحظه خواهد شد. و EA نیز تابعی از میباشد پس نمودار EA برحسب IF نیز خواهد آمد.
الف) ب)
22-10- مدار معادل ژنراتور سنکرون:
ولتاژ EA ، ولتاژ داخلی تولید شده در یک فاز ژنراتور سنکرون است. اما این ولتاژ EA ، معمولاً ولتاژی نیست که در پایانه های ژنراتور ظاهر میشود. در حقیقت تنها زمانی ولتاژ داخلی EA برابر با ولتاژ خروجی یک فاز است که جریانی از آرمیچر نگذرد. چرا ولتاژ خروجی یک فاز با EA برابر نیست و چه رابطه ای بین این دو ولتاژ وجود دارد؟ پاسخ به این سوالات در واقع مدل ژنراتور سنکرون را به دست میدهد. تفاوت بین EA و به چند عامل بستگی دارد.
1- اعوجاجی که به علت جریان استاتور در میدان مغناطیسی فاصله هوایی ایجاد شده و عکس العمل آرمیچر نامیده میشود.
2- خودالقا کنایی پیچک های آرمیچر
3- مقاومت پیچکهای آرمیچر
4- اثر شکل قطب برجسته روتور
با استفاده از سه عامل اول رولی برای ماشین به دست می آوریم. و برای این که اثر عامل چهارم را در نظر نگیریم. ماشین را با روتور صاف یا استوانه ای فرض می نمائیم. این فرض موجب میشود تمام جوابهای محاسبه شده برای ماشین های با قطب های برجسته، تقریبی باشد ولی معمولاً خطاها نسبتاً کوچک هستند. اولین اثری که ذکر شد و معمولاً بزرگ ترین اثر نیز هست. عکس العمل آرمیچر است.
پایان نامه بررسی مبانی عرفان نظری در تأویلات عبدالرزاق کاشانی در 605 صفحه ورد قابل ویرایش
فهرست مطالب
چکیده پایان نامه................................................................................................................................................1
پیش گفتار........................................................................................................................................................3
بخش اول : .......................................................................................................................................................9
حیات ، مذهب و آثارکاشانی
بخش دوم :.....................................................................................................................................................47
مبانی تأویل عرفانی ازمنظر کاشانی
بخش سوم :....................................................................................................................................................71
فرهنگ موضوعی مبانی عرفان نظری کتاب تأویلات القرآن الکریم
ضمائم : ..........................................................................................................................................................401
جداول ونمودارهای درصد فراوانی آیات تأویلی
فهرست منابع و مأخذ.......................................................................................................................................409
Abstract
چکیده
عنوان این پایان نامه عبارتست از:«مبانی عرفان نظری درتأویلات عبدالرزاق کاشانی»
تحقیق حاضرازپیش گفتار،سه بخش ویک نتیجه تشکیل شده است.
درپیش گفتاربه بیان برخی ازابعاد وجوانب موضوع ،اهمیت آن ،اهداف وانگیزه های تحقیق ، مسئله اصلی، فرضیه ،روش تحقیق ،نوع منابع استفاده شده وبرخی ازدشواری های کارپرداخته شده است.
بخش اول به بیان حیات کاشانی ورفع ابهامات ،اشتباهات وتناقضاتی که درباره نام وزندگی وآثار او به وجود آمده پرداخته وتحقیق مبسوطی درزمینه اثبات تشیع این طلایه دارعرفان شیعی صورت گرفته است.دراین تحقیق پس ازاستخراج آیاتی که درشأن اهل بیت علیهم السلام تأویل شده ،شبهات موجود دربرخی ازکتب ایشان نیز بررسی ودرادامه به تطبیق آراء کاشانی با مختصات شیعی چون نفی جبر و اختیار، رجعت، عصمت و غیره پرداخته ایم. یکی از نکات مهم دیگر که در این بخش مطرح است، ارائه آثار کاشانی به ترتیب زمان نگارش آنها و نیز صحت انتساب کتاب « تأویلات » به ایشان می باشد.
در بخش دوم پس از نگاهی به تاریخ تفسیر و تأویل، به معرفی و توضیح این دو اصطلاح کلیدی، تبیین جایگاه هر کدام و نیز وجوه اشتراک و افتراق آنها پرداخته و در ادامه به سیر اجمالی تأویل نگاری، نحله های تأویلی و تفاوتهای آنها با یکدیگر و سپس به نامهای دیگر حوزه تأویل نگاری مانند اشاره، فهم، استنباط، تفسیر، تلقی و مس، کشف و غیره پرداخته و از این میان اصطلاح « تأویل عرفانی» را به عنوان تعریفی جامع و مانع برگزیده ایم. پس از آن مبانی تأویل عرفانی را در پنج بخش:مبانی عمومی ( قرآن و حدیث) ، جامعه شناختی، زبان شناختی و مبانی نظری و عملی پی گرفته و در ادامه نیز به تایید این مبانی توسط کاشانی و ارائه ملاکهای تأویل عرفانی توسط ایشان اشاره شده است.
بخش سوم، بخش اصلی تحقیق است که در آن تمامی آیاتی که موضوعات عرفان نظری در آنها مورد تأویل قرار گرفته، به مثابه « فرهنگ موضوعی تأویل عرفان نظری» گرد هم آمده و مورد ترجمه قرار گرفته اند. در این بخش تمامی آیات تأویل شده مربوط به هر یک از مبانی عرفان نظری از قبیل: وحدت وجود، وحدت و کثرت، اسماء و صفات الهی، اعیان ثابته، انسان کامل، حقیقت محمدیه، ولایت،فیض اقدس و فیض مقدس و غیره در ذیل موضوع آن و براساس ترتیب آیات طبقه بندی شده اند. که میتواند راهنمای جامعی برای نشان دادن مبانی عرفان نظری در آیات قرآن باشد.
از نتایج مهم این بحث، علاوه بر اثبات تشیع کاشانی و صحت انتساب کتاب تأویلات به ایشان، این است که جناب کاشانی به واسطه شخصیت علمی وعرفانی والا و جامعیت کم نظیرش و با رعایت ملاکهای تأویل عرفانی و بدون عدول از اصول و قواعد تفسیر ظاهری، از قبیل مباحث لغوی و ادبی و صرف و نحو عربی، به خوبی از عهده تأویل آیات الهی و تطبیق مسائل عرفانی با آنها برآمده و با خامه شیوای خود چنان تصویری چشم نواز و دلنشین از حقایق الهی نگارگری کرده که کمتر عارفی را توفیق اینچنینی دست داده است.
امید است این تحقیق، با همه نواقص و ناشایستگی هایش، توانسته باشد برخی از ابعاد موضوع را روشن ساخته و به درک بهتر آن کمک کند.
حمد و سپاس دادار جهان راست که آدمیان را به نور علم و عرفان بیاراست .
عنوان این رساله عبارت از:« مبانی عرفان نظری در تأویلات عبدالرزاق کاشانی» می باشد . لازم می دانم قبل از ورود به بحث ، نخست به مقدمات مختصری شامل برخی نکات پیرامونی موضوع ،اهداف و انگیزه ها و اهمیت موضوع مورد نظر و کار درباره مسئله اصلی تحقیق ، فرضیه ،روش کار، نوع منابع مورد استفاده ودرنهایت به دشواریهای کار بپردازم.
همچنانکه می دانیم زیر بنای اولیه تفسیر و تأویل، با سؤالات اصحاب از حضرت رسول اکرم (ص) شکل گرفت ودر پی آن افرادی از صحابه به تفسیر وتبیین آیات الهی شهره شدند. این امر بوسیله احادیث نبوی درمیان تابعان پی گیری شده و رفته رفته با پدید آمدن فرق و نحله های مختلف هر کدام از آنها نیز به تفسیر و تأویل آموزه های قرآنی براساس دیدگاههای خود دست زدند. که عرفا و متصوفه نیز دراین میان بی نصیب نبوده اند.آنان، بر خلاف دیگران ، تنها راه دریافت حقایق قرآنی را تزکیه و تصفیه باطن برشمرده و بنیان گذار شیوه ای نوین در توضیح آیات الهی گردیدند . این پدیده نو «تأویل عرفانی »نام دارد. که به بیان ساده:« عروج از لفظ به معنی وشرح معانی و اسرار باطنی و درونی قرآن بر اساس تناسب روحی است». که این امر در عروج از قوس صعود صورت گرفته وطورماورای – نه مخالف – تفسیر یا همان«شرح معانی قرآن برپایه ظاهر کلامی آیات» می باشد.
به عبارت دیگر، تأویل همان« تطبیق عوالم سه گانه آفاقی، أنفسی وتدوینی حق تعالی، براساس تصفیه باطنی است».
بر همین اساس عرفا به فراخور حال خویش به شرح معانی باطنی قرآن دست زده و با توجه به محدودیتهای اجتماعی ناشی از بار معنایی منفی اصطلاح«تأویل» باواژگانی چون« استنباط»،« اشاره»، «فهم»،«کشف» وغیره از آن نام برده اند.که بعنوان نمونه می توان به تفسیر سهل تستری، حقایق التفسیر سلمی، لطائف الأشارات قشیری، تأویلات نجمیه نجم الدین رازی ،عرائس البیان روزبهان بقلی اشاره کرد.
اما با وجود اینکه درعرصه تأویل نگاری عرفانی آثار فراوانی رخ نموده، با این حال «تأویلات ملا عبدالرزاق کاشانی» از جایگاهی بس والا برخوردار است. این تأویل نامه عرفانی ره آورد سفر باطنی عارف نامدار شیعی جناب« کمال الدین ابوالفضل عبدالرزاق ابن جمال الدین أبی الغنائم کاشانی» است. که در آن گنجینه ای گرانسنگ از حقایق الهی را گرد آورده و عقدی ثریایی از معارف ایزدی بر گردن خاکیان کشیده وطشت رسوایی یاوه سرایان ظاهربین را از بلندای دست نیافتنی اش برزمین درشتناک جهالت وضلالتشان افکنده وصلای رستاخیزی لاهوتیان را بیدادگر قلوب تاریکشان ساخته است.
این «طلایه دارعرفان شیعی» در سراسر سلوک نامه سترگش آنچنان حقایق باطنی را به نظم کشیده، که خواننده را در میان اینهمه نگارگری عالمانه اش به اعجابی تحسین برانگیز واداشته و بر آنهمه جلوه گری بی اختیار درود می فرستد. و این ستایش با مشاهده سلاست وشیوایی و انسجام وصف ناپذیر تأویلات صد چندان می گردد.
این مجمع البحرین علوم ظاهر و باطن، عرفان عملی ونظری و درآخر تشیع وتصوف ،بگونه ای با تصویرگری چشم نواز ودلنشین خود مبانی عرفان عملی ونظری رادر«ارمغان آسمانی» اش به بند کشیده وپردگیان معانی رابر قامت سیمین تنان الفاظ نمایان ساخته، که شاهبازان طریقت در بلندای سلوکش شهپر انداخته وجبین سپاس وادب و ارادت بر بارگاه قدسی اش سائیده و در حسرت آنهمه عرش پیمایی "غبطه خورند".
آری این غواص دریای معانی آنگونه در اعماق وحدت فرو رفته و در و لؤلؤ و مرجان حقایق ازلی را نثار ساحلیان تنکْ همت کمْ کردار گردانده، که شناگران دریای سهمگین سلوک را به تعظیم و بزرگداشت آنهمه بحر پیمایی واداشته و دیدگان تکریم بر آستان حضرتش فرو نهاده اند.
کاشانی با خامه جادویی خود چنان ره توشه ای رنگارنگ از آموزه های الهی گسترانده که خوانسالاران عرصه معارف دریوزه گر ایوان جبروتی اش گشته اند .
وبه راستی که وصف کاشانی نه در خور چو منی! که توصیفگر او بزرگ پرچمدار عرفان شیعی،عارف کامل، جناب سید حیدر آملی است.
هم او که کاشانی را« مولی الأعظم الأکمل »،«بحر الخضّم»،« قطب الموحدین»،« سلطان العارفین» ،« کمال الملّة والحق و الدین» برشمرده ودرآثارش ازاوبهره ها جسته است .
و همچنانکه می دانیم جناب ملاعبدالرزاق بر «سوغات سلوکش» نام تأویلات می نهد که خود نشانه اهمیت به سزای این واژه قرآنی است. که ما نیز به فراخور حال خویش به توضیح اجمالی درباره آن و اهمیتش درحوزه های مختلف می پردازیم .
تأویل واژه ای کلیدی درمباحث مربوط به حوزه علوم قرآنی است که درصورت تبیین جایگاه آن می توان به نقش انکار ناپذیرش در تمامی حوزه های باطنی، اجتماعی، تربیتی، اخلاقی وغیره دست یافت. تأویل صحیح ،آنگونه که در روایات به آن اشاره شده، دارای دوبعد اصلی است : تأویل حقایق باطنی وتأویل مسائل اجتماعی.بعد نخست تأویل دارای اثرات اخلاقی، تربیتی وسلوکی فراوانی می باشد چرا که به هر میزان که انسان خود را از پلیدیها پاک گرداند به همان اندازه دریافتگر حقایق الهی گشته و از مرتبه وجودی بالاتر برخوردار خواهد شد. درتأویل اجتماعی نیز نکته مهم دیگری رخ می نماید وآن اینکه انسان را به درک پدیده های زمانی سوق داده واصطلاحاً انسان را فرزند زمان خویش می سازد . و در اینجاست که نقش امام و ویژگیهای آن بعنوان تأویلگر حقیقی عصر خویش جلوه گر میگردد. چرا که فقط امام معصوم است که با جمع میان این دو بعد، انسان را از عقبه های پرپیچ وخم سلوک باطنی و درک مسائل عصری گذرانده و با دو بال تأویل باطنی و اجتماعی به بلندای خلیفة الهی رهنمون می سازد.امامان معصوم ،نه چون متصوفه رسمی، فقط به اسرار درونی قرآن وسلوک أنفسی آن پرداخته و از مسائل اجتماعی جامعه اش غفلت می ورزند و نه همانند روشنفکران امروزی فقط بر مسائل اجتماعی آن تأکید ورزیده و از درک اسرار درونی آن غافل می شوند.بلکه با شناخت جامعی از انسان بر هر دو بعد او صحه گذاشته و در صدد فراهم آوردن مقدمات به فعلیت رساندن استعداهای باطنی و اجتماعی او برمی آیند.و فقط با این تعبیر است که آنهمه تأکید بر خلافت ظاهری - درکنار خلافت باطنی- معنی می یابد.چرا که انسانِ مورد نظر اسلام، انسان کاملی است که بصورت متعادل این دو بعد را در وجود خویش متبلور ساخته واز هرگونه افراط وتفریط، دراین زمینه دوری جسته است .پس وظیفه امام نیز در این میان حفظ تعادل در رشد استعدادهای هر دو بعد او می باشد .
واین امر فقط با بسط عدالت اجتماعی - درکنار عدالت فردی - واز رهگذر خلافت ظاهری - درکنار خلافت باطنی - میسر است .
آنان همانند طبیبان حاذق به درمان این مرض فراگیر پرداخته و در مقابل زیاده روی های زهد مآبانه صوفیه، بر بعد اجتماعی انسان تأکید و در مقابل لا ابالیگریهای روشنفکرانه گروه دیگر بر بعد عرفانی وباطنی اسلام پافشاری نموده اند .
چیزی که مرا به این تحقیق رهنمون ساخت تبیین جایگاه این واژه کلیدی در حوزه عرفان، وجوه اشتراک واختلاف آن با تفسیر و دیگر واژگان این حوزه و ارائه ملاکهای آن از طرفی و از طرف دیگر ارائه نمونه های تأویل عرفانی به قلم یکی از بزرگترین مؤوّلان این حوزه می باشد.
که پس از بررسی جوانب امر به این نتیجه رسیدم که برای تبیین بعد عرفانی تأویل، نگاشته های عرفا در شرح اسرار باطنی قرآن، نقش بی بدیلی ایفامی کنند. و پس از بررسی تأویل نامه های مختلف تأویلات ملا عبدالرزاق کاشانی را به دلیل ویژگیهای خاص آن از قبیل اینکه: مربوط به دوران پختگی عرفان بوده وشامل تمام سور قرآنی است و از مقدمات دراز دامن مباحث عرفانی پرهیز کرده ومستقیماً به تأویل آیات دست می زند و دلایل دیگری که دراینجا مجال بسط آن نیست، آنرا برای موضوع پایان نامه برگزیدم.شاید که در سایه سار این تأویل نامه سترگ عرفانی به پاسخ سؤالات خویش هدایت شده وگوشه ای از مباحث ارزشمند این حوزه را روشن سازم .
مسئله اصلی این تحقیق این است که آیا اصول ومبانی عرفانی نظری درتأویلات مورد تأویل قرارگرفته اند یا نه؟
فرضیه بنده برای پاسخ به سؤال فوق این بود که جنا ب کاشانی با توجه به اینکه در دوره پختگی و بسط معارف عرفانی قرارداشته، احتمالاً به صورت گسترده ای به تحکیم مبانی عرفانی از دل آیات قرآن دست زده و از این یگانه منبع مورد قبول همگان، در این امر خطیر یاری طلبیده است. اما دراینکه به چه میزان روشمند عمل کرده و ملاکهای تأویل عرفانی رارعایت نموده است ،تردیدهایی وجود دارد. شواهد فرضیه بسیار زیاد است چرا که ایشان در مقدمه گرانسنگ تأویلات هدف خود را تأویل آیات –ونه تفسیر آنها –برشمرده و با توجه به اینکه تقریباً نیمی از آیات را مورد تأویل قرار داده، صحت این فرضیه تاحدود زیادی اثبات می شود. اما در مورد اینکه آیا تأویلات از روشی مورد قبول برخوردار است، نمی توان اظهار نظر نمود .
روش تحقیق ترکیبی از گردآوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای وتحلیل آن و نیز روش تحلیل آماری و در مورد اثبات تشیّع و صحت انتساب تأویلات به ایشان از روش استخراج موردی بهره برده ایم .
دراین کار علاوه بر استفاده از منابع اصلی یعنی قرآن، نهج البلاغه وروایات ونیز کتاب «تأویلات القرآن الکریم»، به پنج دسته از منابع توجه داشته ایم .
دسته نخست :علاوه بر تأویلات، دیگر آثار کاشانی چون «شرح فصوص الحکم»،« شرح منازل السائرین»، «اصطلاحات الصوفیه» وبرخی از رسائل ومکتوبات ایشان نیز مورد استفاده قرار گرفته اند .
دسته دوم : متون اصلی عرفانی همچون« فصوص الحکم»و«فتوحات مکیه» ابن عربی،«جامع الاسرار»، «نص النصوص» و«محیط الأعظم» جناب سید حیدر آملی و غیره دسته دوم منابع این تحقیق را تشکیل می دهند .
دسته سوم : منابعی مانند «تأویلات القرآن ازدیدگاه عبدالرزاق کاشانی» اثر شایسته پیر لوری«تفسیر قرآنی وزبان عرفانی» اثر پل نویا «مکتب تفسیر اشاری»اثر سلیمان آتش «مفهوم النص » و«نقد الخطاب الدینی» اثر نصر حامد ابوزید« پژوهشی در جریان شناسی تفسیر عرفانی»اثر محسن قاسم پور «روشهای تأویل قرآن » اثر محمد کاظم شاکر، که همگی آنها در صدد بررسی وتحلیل پدیده تأویل می باشند.
دسته چهارم : در واژه شناسی به منابعی چون« لسان العرب» ابن منظور «مفردات» راغب اصفهانی «تعریفات» میر سید شریف جرجانی و دیگران مراجعه شده است.
دسته پنجم : کتاب تراجم،مانند«کشف الظنون» حاجی خلیفه «مجمل التواریخ» فصیحی «روضات الجنات»خوانساری نیز منبع تنظیم زندگانی ملاعبدالرزاق بوده اند. که در این میان استفاده مبسوطی ازمقدمه وزین «مجموعه رسائل ومصنفات عبدالرزاق کاشانی» تحقیق شایسته وبایسته محقق ارجمند مجید هادی زاده صورت گرفته است.
تا اینجا اگر چه تا اندازه ای درباره انگیزه ها واهداف این رساله توضیحاتی داده شد،اما می توان به طور مختصر اهداف اصلی تحقیق مورد نظررا اینگونه برشمرد :
1- آشنایی اجمالی با زندگانی و آثار عبدالرزاق کاشانی
2- اثبات تشیع این عارف گرانقدر ونیز صحت انتساب«تأویلات» به ایشان
3- آشنایی دقیقتر با «تأویل» و پدیده «تأویل عرفانی» وتبیین جایگاه آن
4- ملاکهای تأویل عرفانی وروشمندی تأویلات
5- ارائه« فرهنگ موضوعی تأویل عرفانی » از میان آیاتی که مبانی عرفان نظری درآنها مورد تأویل قرار گرفته اند.
که دراین راه دشواریهای متعددی چون نبود منابع و اطلاعات کافی درباره حیات کاشانی، که سبب ایجاد تناقضات وابهامات زیادی درباره زندگانی این عارف بزرگ گردیده است. از طرفی اثبا ت تشیع این عارف ذوفنون مستلزم بررسی دقیق، دیگرآثار او بود که این امر میسر نگشت مگر به توفیق الهی .
انتخاب و ترجمه بیش از یک سوم آیات تأویلی با وجود اختصار گزیده گویی تأویلات، دقت وظرافت ویژه ای را می طلبید که با یاری الهی وعنایات بی شمار جناب ملاعبدالرزاق این کار انجام یافت .
وسپاس مرخدای را که توفیق مصاحبت با «تأویلات» و دم مسیحایی بزرگمرد عرفان شیعی ،جناب ملاعبدالرزاق کاشانی، رانصیبم ساخته وبه این سرچشمه زلال معارف الهی رهنمون گردید. و خود خوب می دانم که این پرداخته اندک در مقابل عظمت آن "ژرف دریای علم وعرفان" جز قطره ای ناچیز به شمار نمی آید.
امید است که خداوند قادر منان عذرم را در قصور و کوتاهی ها و ناشایستگی های این تحقیق بپذیرد.
«انسان کامل»
حمد:بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ(1)((به نام خداوند رحمتگر مهربان.))
﴿ بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ﴾ : همانا به واسطه صورت انسان کامل- که جامع رحمت عامه (رحمانیه) و رحمت خاصه (رحیمیه) و مظهر ذات الهی به اعتبار جمیع صفاتش می باشد- شروع کرده و می خوانم. و این صورت انسانی همان اسم اعظم الهی است که حضرت رسول اکرم (ص) در حدیث «اوتیت جوامع الکلم و بعثت لأتمم مکارم الاخلاق» به این مطلب اشاره فرموده اند. زیرا کلمات همان حقائق موجودات و اعیان ثابته آنها می باشند و مکارم اخلاق، کمالاتی است که مصدر کارهای آنهاست که جملگی آنها در کون جامع انسانی گرد آمده است.
[اگر حروف بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ را جدا از هم بنویسیم 22 حرف است و اگر آنرا پیوسته بنویسیم 18 حرف ملفوظ دارد و 19 حرف مکتوب پس حروف مکتوب بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ] نوزده حرف می باشد که اشاره به آنها [هیجده هزار عالم= هر حرف در ازاء هزار عالم با تفاصیل آنها] و عالم انسانی می باشد و انسان با وجود اینکه متعلق به عالم حیوانی است اما به اعتبار شرافت و جامعیتش [نسبت به اسماء الهی یا حضرات چهارگانه دیگر] عالم دیگری است دارای شأن و جنسیت متفاوت از عالم حیوانی.
بقره:وَ إِذْ قالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَةِ إِنّی جاعِلٌ فِی اْلأَرْضِ خَلیفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فیها مَنْ یُفْسِدُ فیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ قالَ إِنّی أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ(30)((و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت: «من در زمین جانشینى خواهم گماشت»، [فرشتگان] گفتند: «آیا در آن کسى را مىگمارى که در آن فساد انگیزد، و خونها بریزد؟ و حال آنکه ما با ستایش تو، [تو را] تنزیه مىکنیم؛ و به تقدیست مىپردازیم. » فرمود: «من چیزى مىدانم که شما نمىدانید. »))
﴿ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ﴾ [و این گفتار ملائکه] به این دلیل بود که از ظهور حقایق الهی و اوصاف ربانی در انسان ناآگاه بودند که این ظهور به جهت وجود جهات الهی جمعی و در برداشتن تمامی عوالم [شهادت و غیب] در درون انسان می باشد.
آلعِمرَان:نَزَّلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِما بَیْنَ یَدَیْهِ وَ أَنْزَلَ التَّوْراةَ وَ اْلإِنْجیلَ(3)
((این کتاب را در حالى که مؤیّد آنچه [از کتابهاى آسمانى] پیش از خود مىباشد، به حق [و به تدریج] بر تو نازل کرد، و تورات و انجیل را. . .))
﴿ نَزَّلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ بِالْحَقّ﴾ یعنی با تنزیل کتاب بر تو، ترا مرتبه به مرتبه و درجه به درجه ترقی داد. کتابی که نشانگر علم توحید حق به اعتبار جمع، یا همان عقل قرآنی است.
انعام:وَ ما قَدَرُوا اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قالُوا ما أَنْزَلَ اللّهُ عَلى بَشَرٍ مِنْ شَیْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتابَ الَّذی جاءَ بِهِ مُوسى نُورًا وَ هُدًى لِلنّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَراطیسَ تُبْدُونَها وَ تُخْفُونَ کَثیرًا وَ عُلِّمْتُمْ ما لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَ لا آباؤُکُمْ قُلِ اللّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُونَ(91)(( و آنگاه که [یهودیان] گفتند: «خدا چیزى بر بشرى نازل نکرده»، بزرگى خدا را چنانکه باید نشناختند. بگو: «چه کسى آن کتابى را که موسى آورده است نازل کرده؟ [همان کتابى که] براى مردم روشنایى و رهنمود است، [و] آن را به صورت طومارها درمىآورید. [آنچه را] از آن [مىخواهید] آشکار و بسیارى را پنهان مىکنید، در صورتى که چیزى که نه شما مىدانستید و نه پدرانتان، [به وسیله آن] به شما آموخته شد. » بگو: «خدا [همه را فرستاده]»؛ آنگاه بگذار تا در ژرفاى [باطل] خود به بازى [سرگرم] شوند.))
﴿ وَ ما قَدَرُوا اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قالُوا ما أَنْزَلَ اللّهُ عَلى بَشَرٍ مِنْ شَیْءٍ﴾ یعنی آنگونه که شایسته اوست او را نشناخته اند چرا که در تنزیه حق مبالغه به اندازه ای می کنند که او را از بندگانش دور کرده تا جایی که ممکن نیست چیزی از علم و کلامش بر بندگانش نازل گردد و اگر آنگونه که شایسته اوست او را میشناختند ومی دانستند که وجودظاهری جمله ممکنات به واسطه ظاهریت اوست و جمله عالم غیب باطنیتش می باشند . و برای هر باطنی ظاهری وجود دارد . پس چه مشکلی است که برخی از صفاتش بر مظهر بشری اش ظهور یابد بلکه برای علم باطنی و حکمت او مظهری جز انسان کامل وجود ندارد. پس نبی به اعتبار صورت ظاهریش ظاهر حق است و به اعتبار باطنش باطن حق. علمش را بر قلب او نازل ساخته و بر زبانش جاری می سازد تا خلق را به سوی ذات الهی دعوت کند و هرگز به دوگانگی نخواند مگر به اعتبار تفصیل در صفات حق . حال اگر به اعتبار وحدت بنگریم چیزی جز او وجود ندارد- نه نبی و نه غیر او- اما اگر به اعتبار تفصیل صفات و اسمائش بنگریم پیامبری ظهور می یابد که تابع اسمی از انبیاء اوست و در مرحله بعد به اسمی از اسماء او تبدیل می شود و اگر این پیامبر دارای مقام نبوت تام باشد به اسم اعظم الهی تبدیل می گردد که درهای خزائن غیب و وجود و حکمتش جز به واسطه این اسم اعظم باز نمی گردد.
حجر:الر تِلْکَ آیاتُ الْکِتابِ وَ قُرْآنٍ مُبینٍ(1)(( الف، لام، راء. این است آیات کتاب [آسمانى] و قرآن روشنگر.))
﴿وَ قُرْآنٍ مُبینٍ﴾ که جامع و ظاهر کننده همه چیز می باشد.
بنی اسرائیل:قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ اْلإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ یَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهیرًا(88)((بگو: «اگر انس و جن گرد آیند تا نظیر این قرآن را بیاورند، مانند آن را نخواهند آورد، هر چند برخى از آنها پشتیبان برخى [دیگر] باشند. »))
﴿ قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ اْلإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ یَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ﴾ چرا که استعداد کامل حمل آن مخصوص به توست و توئی که در حقیقت قطب عالم بوده و از آنچه از تو فوران می کند به آنها می رسد پس انجام این کار توسط آنان ممکن نبوده و توان تحمل آنرا ندارند و به همین دلیل است که بیشترشان از پذیرش آن امتناع می ورزند.
کهف: فَلَعَلَّکَ باخِعٌ نَفْسَکَ عَلى آثارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهذَا الْحَدیثِ أَسَفًا(6)(( شاید، اگر به این سخن ایمان نیاورند، تو جان خود را از اندوه، در پیگیرىِ [کار]شان تباه کنى.))
﴿ فَلَعَلَّکَ باخِعٌ﴾ [باخع یعنی] هلاک کردن.
﴿ نَفْسَکَ﴾ یعنی به خاطر شدت شوقت به هدایت آنان و تأسف از رویگردانی شان [خودت را هلاک مگردان . توضیح اینکه] مهربانی و رحمت به خلق از لوازم محبت الهی و نتیجه آن است . و چون آن حضرت حبیب الله بودند پس از لوازم محبوبیت آن حضرت، محبت او به مردم- به خاطر خداوند- بود. همچنانکه فرمود: «یحبهم و یحبونه» پس در نتیجه هرکس که خدا را بیشتر دوست بدارد محبت و مهربانیش به خلق بیشتر خواهد بود چرا که محبت به مردم ظل محبت الهی است . پس خلق به منزله فرزندان و نزدیکان او و بلکه به منزله اعضاء و جوارح او می باشند . پس به این دلیل است که تأسفش به اندازه ای زیاد است که نزدیک است حضرت را بکشد.
طه: اللَّهُ لا إِلَهَ إِلا هُوَ لَهُ الأَسمَاءُ الحُْسنى(8) خدایى که جز او معبودى نیست [و] نامهاى نیکو به او اختصاص دارد.
﴿ لَهُ الأَسمَاءُ الحُْسنى﴾ معنی آیه اینکه ما قرآن را از کسی نازل کردیم که متصف به جمیع صفات جمالیه و جلالیه است و تو نیز از جمعیت ذاتیه اش بهره مند شده ای وگرنه پذیرش و تحمل آن برایت مقدور نبود چرا که اثر با مؤثر و صادره با مصدر متناسبند پس چون مصدر آن ذات موصوف به جمیع اسماء حسنی است لازم است که پذیرنده نیز که تویی متصف به جمیع آنها باشی.
انبیاء:* وَ لَقَدْ ءَاتَیْنَا إِبْرَهِیمَ رُشدَهُ مِن قَبْلُ وَ کُنَّا بِهِ عَلِمِینَ(51)((و در حقیقت، پیش از آن، به ابراهیم رشد [فکرى]اش را دادیم و ما به [شایستگى] او دانا بودیم.))
﴿ وَ لَقَدْ ءَاتَیْنَا إِبْرَهِیمَ﴾ روح.
﴿ رُشدَهُ﴾ [یعنی رشد] مخصوص به او و آنچه که شایسته اوست که همان هدایت به سوی توحید ذاتی و مقام مشاهده خلیلیت حق است.
﴿ مِن قَبْلُ﴾ قبل از مرتبه قلب و عقل که از لحاظ شرف و عزت بر آنها برتری دارد.
﴿ وَ کُنَّا بِهِ عَلِمِینَ﴾ یعنی کمال و فضیلتش را به خاطر شأن عالی اش ، جز من نمی داند.
انبیاء:قَالَ لَقَدْ کُنتُمْ أَنتُمْ وَ ءَابَاؤُکمْ فى ضلَلٍ مُّبِینٍ(54)قَالُوا أَ جِئْتَنَا بِالحَْقِّ أَمْ أَنت مِنَ اللَّعِبِینَ(55)قَالَ بَل رَّبُّکمْ رَب السمَوَتِ وَ الأَرْضِ الَّذِى فَطرَهُنَّ وَ أَنَا عَلى ذَلِکم مِّنَ الشهِدِینَ(56)وَ تَاللَّهِ لأَکیدَنَّ أَصنَمَکم بَعْدَ أَن تُوَلُّوا مُدْبِرِینَ(57)فَجَعَلَهُمْ جُذَذاً إِلا کبِیراً لهَُّمْ لَعَلَّهُمْ إِلَیْهِ یَرْجِعُونَ(58)(( گفت: «قطعاً شما و پدرانتان در گمراهى آشکارى بودید. » گفتند: «آیا حق را براى ما آوردهاى یا تو از شوخىکنندگانى؟» گفت: «[نه] بلکه پروردگارتان، پروردگار آسمانها و زمین است، همان کسى که آنها را پدید آورده است، و من بر این [واقعیت] از گواهانم. و سوگند به خدا که پس از آنکه پشت کردید و رفتید، قطعاً در کار بتانتان تدبیرى خواهم کرد. » پس آنها را -جز بزرگترشان را- ریز ریز کرد، باشد که ایشان به سراغ آن بروند.))
﴿ فى ضلَلٍ مُّبِینٍ﴾ یعنی در حجابهای نوری حق بوده و به مرتبه عین ذات نرسیده اند [و به عبارت دیگر] آنان پرده نشین برزخهای صفاتی اند که به سوی حقیقت احدیت و استغراق در دریای هویت حق تعالی راهی ندارند.
﴿أَ جِئْتَنَا بِالحَْقّ﴾ یعنی آیا چیزی را که آورده ای به واسطه حق بوده و گوینده اصلی حق تعالی است یا اینکه از جانب خودت است و گوینده آن توئی ، که در آن صورت گفتارت از روی سرگرمی است و حقیقتی در آن نیست [و به عبارت دیگر] اگر این سخن را از جانب حق می گوئی و سالک طریق اوئی که سخنی راست و حتمی است که به واسطه آن از ما برتری و اگر از جانب خودت است ، ما از تو برتریم.
﴿ بَل رَّبُّکمْ﴾ یعنی آورنده و گوینده پروردگارتان است همان که با ایجاد و قوام بخشی و حیات و سلوک و نبوت و تعلیم خود، پرورنده همه مخلوقاتش می باشد.
﴿ وَ أَنَا عَلى ذَلِکم﴾ که گوینده حقیقی حق تعالی است که رب جمله خلائق است.
﴿مِّنَ الشهِدِینَ﴾ شهودی که در اینجا ذکر شد شهود ربوبیت حق تعالی است و گرنه [در صورتی که شهود ذاتی بود] از واژه «أنا» استفاده نمی کرد چرا که شهود ذاتی، فنای محض است که در آن از انیت و دوگانگی خبری نیست . درحالیکه این دوگانگی، بعد از فناست که در آن مقام، آورنده و گوینده حق تعالی است که خالق جمله خلائق است.
﴿ لأَکیدَنَّ أَصنَمَکم﴾ یعنی صورت اشیاء و اعیان موجوداتی را که خود را صرف خلق و حفظ و اداره آنها نموده اند محو خواهم کرد . اما وجودشان را بعد از بازگشت از عین احدیت ذاتیه و روی آوری به سوی کثرت صفاتی خود قبول خواهم نمود.
﴿ فَجَعَلَهُمْ﴾ به وسیله قهر ذاتی و شهود عینی حق تعالی.
﴿جُذَذاً﴾ یعنی قطعات متلاشی فانی.
﴿ إِلا کبِیراً لهَُّمْ﴾ که همان عین باقی است که حضرت ابراهیم به واسطه آن خلیل نامیده می شود [وگرنه به مقام حبیب الله می رسید].
﴿لَعَلَّهُمْ إِلَیْهِ یَرْجِعُونَ﴾ یعنی اینکه از او [یا همان عین باقی حضرت ابراهیم] کسب فیض و نور علم نمایند همچنانکه او از حضرت حق نموده است.